Trong một diễn biến hiếm hoi, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định giải cứu đồng yen Nhật đang trên đà mất giá, xuống mức thấp nhất trong 40 năm qua. Trả lời truyền thông trên chuyên cơ ngày 2.8 (theo giờ Mỹ), ông Trump xác nhận Mỹ can thiệp vào thị trường tiền tệ để hỗ trợ yen đang yếu đi. Ông mô tả hành động này là một "tín hiệu của tình bạn", đồng thời mang lại lợi ích cho kinh tế Mỹ và thế giới. Vị chủ nhân Nhà Trắng còn nhấn mạnh: "Chúng tôi có mối quan hệ tốt với Nhật Bản".
Cú rơi của yen Nhật
Cuối tuần trước, yen Nhật có lúc chỉ còn 163,73 yen đổi 1 USD, rồi tăng trở lại dao động ở mức 157,57 yen đổi 1 USD. Một trong những nguyên nhân khiến yen mất giá chính là việc Nhật duy trì lãi suất thấp. Ước tính, lãi suất điều hành thực tế của Nhật hiện giảm còn -0,75%, trong khi lãi suất điều hành của Mỹ được duy trì ở mức cao từ 3,5% - 3,75% do Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) muốn ứng phó lạm phát. Sự chênh lệch lãi suất khiến giới đầu tư có xu hướng bán yen để mua USD, dẫn đến tiền tệ Nhật giảm giá mạnh. Ngay cả khi Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) tăng lãi suất điều hành cũng khó giúp tăng giá yen, vì BOJ khó có thể thay đổi nhiều về lãi suất vốn đang quá thấp.
Bên cạnh đó, cuộc chiến Iran thời gian qua khiến giá dầu, khí đốt tăng cao, làm chi phí nhập khẩu của Nhật lớn hơn do nước này lệ thuộc vào nguồn cung năng lượng bên ngoài. Điều này khiến Nhật phải bán yen để mua USD thanh toán hàng nhập khẩu, càng làm tiền tệ mất giá. Trong dài hạn từ năm 2021, giá trị nhập khẩu năng lượng và nguyên vật liệu thô của Nhật đã vượt xa giá trị xuất khẩu, gia tăng áp lực mất giá lên yen. Xa hơn, đây là hậu quả của nền kinh tế Nhật trải qua nhiều thập niên chậm tăng trưởng.
Nỗ lực bất thành của Nhật
Giữa nhiều yếu tố bất lợi, chính phủ Nhật đã cố gắng chặn đà giảm giá yen nhưng bất thành. Cụ thể, chính phủ nước này đã sử dụng quỹ lên đến 74 tỉ USD để nâng giá yen nhưng không hiệu quả, vì các yếu tố nền tảng như chênh lệch lãi suất và thâm hụt thương mại chưa được giải quyết tận gốc. Việc yen mất giá khiến chi phí sinh hoạt tại Nhật tăng cao do phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng và lương thực từ nước ngoài. Dù yen giảm giá giúp ngành du lịch Nhật tăng trưởng, nhưng không đủ bù đắp thiệt hại kinh tế. Vì thế, chính phủ Nhật đối mặt áp lực ngày càng lớn về chính sách kinh tế.
Lợi ích của Mỹ
Mỹ đã quyết định hỗ trợ Nhật bằng cách thu mua yen. Lần gần nhất hai nước phối hợp can thiệp tăng giá yen là vào năm 1998 khi cuộc khủng hoảng tài chính châu Á lan rộng. Đến năm 2011, nhóm G7 phối hợp hành động để làm suy yếu yen sau thảm họa động đất. Lần này, động thái của Washington được đánh giá không đơn thuần vì "hữu hảo" với Tokyo, mà chủ yếu vì lợi ích của Mỹ.
Chuyên gia Louise Loo, Trưởng bộ phận kinh tế châu Á của Tổ chức Oxford Economic, cho rằng nếu Nhật Bản "tự lực cánh sinh" để giải quyết vấn đề thì khả năng cao nước này sẽ bán trái phiếu chính phủ Mỹ. Khi Tokyo là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Washington, giải pháp này có thể gây xáo trộn lớn cho trái phiếu chính phủ Mỹ. Thêm vào đó, đây là cơ hội để Mỹ đẩy giá yen, giúp giải quyết tình trạng mà Nhà Trắng xem là bất công thương mại khi yen thấp thúc đẩy xuất khẩu của Nhật. Nếu yen tiếp tục ở mức thấp, việc Mỹ giải quyết thâm hụt thương mại càng khó khăn.
Về mặt chính trị, đương kiêm Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi có quan hệ thân thiết với Tổng thống Trump và ủng hộ nhiều chính sách của chính quyền Mỹ. Vì thế, ông Trump cần hỗ trợ bà Takaichi để giúp chính phủ đương nhiệm của Nhật giữ vững sự ổn định.
Những hoài nghi
Tuy nhiên, kinh tế gia Robin Brooks, thuộc Viện Nghiên cứu Brookings (Mỹ), đặt vấn đề về việc Mỹ không sử dụng USD mà bán euro để mua yen. Theo ông Brooks, điều này có thể khiến thị trường đặt câu hỏi về hiệu quả của biện pháp từ Washington. Ông cho rằng cách bán euro chứ không phải USD để mua yen có thể không phát huy hết hiệu quả. Sâu xa hơn, giới phân tích cho rằng ngay cả khi Mỹ nỗ lực giải cứu yen, nhưng nếu Nhật Bản không xử lý triệt để các vấn đề căn cơ của nền kinh tế, thì tình trạng của yen về lâu dài vẫn nhiều rủi ro.
