Một nghiên cứu quốc tế do Đại học Durham dẫn đầu, với sự tham gia của Cục Khảo sát Nam Cực Anh (BAS), đã phát hiện tàn tích của một đồng bằng ven biển cổ đại rộng lớn bên dưới Đông Nam Cực. Phát hiện này có thể giúp cải thiện các dự báo về mực nước biển dâng toàn cầu trong tương lai.
Phát hiện quan trọng từ dữ liệu radar
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Geoscience đã sử dụng dữ liệu radar để tiết lộ những bề mặt cực kỳ bằng phẳng chưa từng được lập bản đồ, bị chôn vùi dưới dải băng Đông Nam Cực kéo dài 3.500 km, giữa Đất Công chúa Elizabeth và Đất George V.
Một số bề mặt này được cho là đã hình thành từ hơn 80 triệu năm trước, khi Đông Nam Cực và Úc còn dính liền. Chúng được làm phẳng bởi các dòng sông lớn trước khi lục địa này bị băng bao phủ khoảng 34 triệu năm trước. Đáng chú ý, các cảnh quan này vẫn gần như nguyên vẹn, được bảo tồn dưới lớp băng trong hơn 30 triệu năm.
Vai trò ổn định của cảnh quan cổ đại
Tiến sĩ Guy Paxman, tác giả chính và là Nghiên cứu viên của Hội Hoàng gia tại Đại học Durham, giải thích: "Cảnh quan ẩn giấu bên dưới Dải băng Đông Nam Cực là một trong những nơi bí ẩn nhất không chỉ trên Trái Đất, mà còn trên bất kỳ hành tinh đá nào trong hệ Mặt Trời." Ông nói thêm: "Những bề mặt bằng phẳng mà chúng tôi tìm thấy có khả năng là tàn tích của các lòng sông cổ đại đã tồn tại dưới lớp băng. Hình dạng và vị trí của chúng hiện tại dường như làm chậm chuyển động của lớp băng phía trên, hoạt động gần giống như một chiếc phanh đối với các dòng sông băng chảy nhanh."
Trong khi tình trạng mất băng ở Nam Cực đang gia tốc do biến đổi khí hậu, các bề mặt sông ngòi cổ đại này có thể đóng vai trò ổn định, giúp điều tiết tốc độ băng chảy ra đại dương thông qua các máng hẹp ngăn cách các cao nguyên.
Cải thiện dự báo mực nước biển
Đồng tác giả, Giáo sư Stewart Jamieson, cũng từ Đại học Durham, cho biết việc đưa các cảnh quan ẩn giấu này vào các mô hình máy tính có thể nâng cao đáng kể các dự báo về cách Nam Cực phản ứng với nhiệt độ ấm lên.
BAS đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập và phân tích dữ liệu radar để lập bản đồ địa hình dưới băng. Tiến sĩ Tom Jordan, nhà địa vật lý của BAS và là đồng tác giả, giải thích: "Những phát hiện này cho thấy quá khứ của Nam Cực vẫn còn bị khóa chặt dưới lớp băng nhiều đến mức nào. Việc hiểu rõ các cảnh quan cổ đại có ảnh hưởng đến dòng chảy của băng ngày nay là rất quan trọng nếu chúng ta muốn dự đoán dải băng khổng lồ này sẽ hoạt động ra sao trong tương lai."
Khám phá này có thể giúp các nhà khoa học cải thiện các dự báo dài hạn về mực nước biển dâng. Nếu băng ở Đông Nam Cực tan chảy hoàn toàn, lượng nước đóng băng tại đây đủ để làm mực nước biển toàn cầu dâng cao tới 52 mét.
Cần thám hiểm thêm
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng cần phải thám hiểm thêm để xác định các bề mặt bằng phẳng này đã ảnh hưởng thế nào đến chuyển động của băng trong các thời kỳ ấm áp trước đây. Việc khoan để lấy mẫu đá từ bên dưới lớp băng có thể xác nhận thời điểm gần nhất các khu vực này không có băng, đây là dữ liệu quan trọng để hoàn thiện các mô hình khí hậu.
