Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ lạc quan về đàm phán với Iran, tạm ngừng các cuộc tấn công quân sự lẫn nhau, thắp lên hy vọng khai thông bế tắc tại Eo biển Hormuz, thì từ Yemen, lực lượng Houthi bất ngờ tuyên bố phong tỏa Eo biển Bab al-Mandab – cửa ngõ phía nam dẫn vào Biển Đỏ. Đây vốn là một trong những tuyến hàng hải chiến lược nhất thế giới, nhưng kể từ khi xung đột Mỹ - Iran khiến Hormuz không còn an toàn, Bab al-Mandab càng trở thành “hành lang sống còn” cho xuất khẩu dầu thô vùng Vịnh.
Vai trò sống còn của Bab al-Mandab
Hiện Bab al-Mandab đảm nhận khoảng 12% tổng thương mại toàn cầu và 25% lưu lượng vận chuyển container quốc tế. Bất kỳ sự ngưng trệ nào tại đây cũng ảnh hưởng trực tiếp đến vận tải qua toàn bộ Biển Đỏ, bao gồm dòng chảy dầu mỏ từ Trung Đông sang các khu vực khác. Ngay sau khi Houthi áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải nhằm vào tàu thương mại giao thương với cảng Saudi Arabia, hai tàu chở dầu Saudi Arabia đã bị tấn công. Căng thẳng leo thang khi Houthi phóng tên lửa vào lãnh thổ Saudi Arabia ngày 25/7. Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu không kích trả đũa các mục tiêu Houthi ở miền Tây Yemen, rồi lại đến lượt Houthi phản kích.
Khủng hoảng chồng khủng hoảng
Theo các chuyên gia, nếu Bab al-Mandab bị phong tỏa trong khi Hormuz chưa hoạt động bình thường, khoảng 1/4 nguồn cung dầu khí thế giới sẽ bị ảnh hưởng. Đến ngày 28/7, lượng tàu thương mại đi qua “yết hầu” này đã giảm tới 56%. Hàng loạt quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Thái Lan (vốn có 90% lượng dầu nhập khẩu từ Trung Đông) buộc phải tìm cách bảo đảm nguồn cung, dù đang vật lộn với tình cảnh eo hẹp từ Hormuz. Nếu các đoàn tàu chuyển hướng qua kênh đào Suez rồi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực Nam châu Phi, thời gian vận chuyển đến châu Á tăng hơn gấp đôi, kéo chi phí vận tải và nhiên liệu leo thang. Đó là kịch bản “khủng hoảng chồng khủng hoảng”.
Ông Ahmed Helal, chuyên gia của tổ chức nghiên cứu Asia Group, nhận định: “Các nước đang gần như vét đến đáy thùng về năng lực dự trữ toàn cầu... Hiện lượng tồn kho còn rất ít”. Do đó, giải pháp “uống nước biển cho đỡ khát” vẫn phải tính đến cùng các biện pháp trợ giá nhiên liệu mạnh tay nếu tình hình vượt quá kiểm soát.
Tác động đến giá dầu và kinh tế toàn cầu
Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã chấn động. Từ ngày 23/7, giá dầu thô thế giới tăng lên trên mốc 100 USD/thùng lần đầu trong hai tháng, trước khi hạ nhiệt nhờ Mỹ và Iran nối lại đàm phán. Tuy nhiên, biên độ dao động mạnh theo chuỗi địa chính trị khiến dự báo mong manh. Giới quan sát quốc tế chung quan điểm: Nếu Houthi thực sự ngăn chặn vận chuyển dầu qua Biển Đỏ, giá dầu không chỉ tăng mà còn duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Bên cạnh yếu tố năng lượng, nền kinh tế thế giới đang đối diện hai hiểm họa khác: các mức thuế nhập khẩu trên diện rộng vừa được Nhà Trắng ban bố ngày 23/7 và mức chi tiêu khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo (AI) khiến các “đại gia công nghệ” vay nợ nhiều nhưng chưa kịp tạo lợi nhuận, hình thành những “bong bóng tài chính”. Tờ Strait Times (Singapore) gọi đó là nguy cơ “đa khủng hoảng”.
