Trong cuộc họp gần đây với Cục Đường bộ (Bộ Xây dựng), Cục CSGT (Bộ Công an) đã đưa ra nhiều đề xuất về tổ chức giao thông, trong đó nổi bật là việc bố trí làn vượt xe trên các tuyến cao tốc và bổ sung quy định không cho phép “mượn” làn ngược chiều để vượt xe tại một số tuyến đường cụ thể. Các đề xuất này hướng tới mục tiêu cải thiện an toàn giao thông, tăng tốc độ lưu thông và nâng cao ý thức tham gia giao thông của người dân. Tuy nhiên, việc triển khai thực tế vẫn còn nhiều vấn đề cần bàn luận, đặc biệt là về cơ sở hạ tầng hiện tại.
Tăng an toàn, tăng tốc độ lưu thông
Theo Cục CSGT, trên các tuyến cao tốc có từ 2 làn xe trở lên, một bộ phận tài xế (đặc biệt là xe tải, xe khách) thường cho xe chạy ở tốc độ thấp, dù vẫn đảm bảo tốc độ tối thiểu theo quy định. Hành vi bám làn trái của các xe này gây cản trở, ùn ứ kéo dài, tạo ức chế cho những người lái khác. Việc bổ sung làn vượt xe được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng này. Làn vượt được đề xuất bố trí sát dải phân cách giữa trên cao tốc, chỉ dành cho các phương tiện muốn vượt. Sau khi vượt, xe buộc phải chuyển về làn bên phải, không được chạy liên tục trên làn vượt.
Đối với đề xuất cấm “mượn” làn ngược chiều, Cục CSGT cho biết hành vi này chiếm khoảng 15% tổng số nguyên nhân gây tai nạn giao thông tại Việt Nam. Đề xuất không cho phép vượt bằng cách lấn sang làn ngược chiều trên những tuyến đường hẹp, quanh co, đèo dốc, khi trời tối tầm nhìn hạn chế… Thay vào đó, việc vượt phải thực hiện qua chuyển làn cùng chiều hoặc sử dụng làn vượt riêng.
Cơ sở hạ tầng có đủ đáp ứng?
Làn vượt xe không phải mới trên thế giới, nhưng tại Việt Nam, việc áp dụng gặp nhiều thách thức. Với các cao tốc chỉ có 2 làn xe, việc dành một làn ngoài cùng bên trái cho vượt có thể làm giảm tốc độ di chuyển trên làn còn lại, đặc biệt khi lưu lượng phương tiện lớn. Nhiều xe liên tiếp chuyển sang làn vượt rồi trở lại cũng ảnh hưởng đến tốc độ khai thác toàn tuyến. Hơn nữa, một số cao tốc 2 làn chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Trong trường hợp đề xuất được chấp thuận, các cao tốc 3 làn như Biên Hòa – Vũng Tàu sẽ phù hợp nhất để bố trí làn vượt. Đối với cao tốc 2 làn, giải pháp quy định tốc độ tối thiểu cho làn ngoài cùng bên trái hoặc cấm xe khách, xe tải vào làn sát dải phân cách được đánh giá hợp lý hơn. Ví dụ, tại Trung Quốc, cao tốc 2 làn áp dụng tốc độ tối thiểu 100 km/h cho làn ngoài cùng, cao tốc 3 làn là 110 km/h, buộc xe ở làn trái luôn di chuyển nhanh hơn, tạo điều kiện vượt dễ dàng. Tại Việt Nam, Cục Đường bộ đã thí điểm cấm xe bus, xe tải đi vào làn sát dải phân cách trên một số tuyến, mang lại hiệu quả thông thoáng.
Nguy cơ ùn ứ nếu cấm “mượn” làn ngược chiều
Nếu quy định cấm “mượn” làn ngược chiều được thông qua và triển khai quyết liệt, có thể dẫn đến ùn ứ cục bộ trên các tỉnh lộ, quốc lộ nhỏ. Chẳng hạn, một xe tải chở nặng trên đường 2 chiều mỗi chiều một làn có thể trở thành “điểm nghẽn”, khiến các xe phía sau không thể vượt do không đủ không gian. Tuy nhiên, nếu chỉ áp dụng trên những tuyến cụ thể như đường hẹp, quanh co, đèo dốc, trời tối, tình trạng tai nạn do vượt ẩu có thể giảm, ý thức giao thông được cải thiện.
Các chuyên gia cho rằng, để các đề xuất phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ từ hạ tầng, bao gồm mở rộng làn đường, bổ sung làn dừng khẩn cấp, và tăng cường biển báo, vạch kẻ đường. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức tài xế cũng đóng vai trò quan trọng.
