Tháng 4 hàng năm, khi mực nước lòng hồ thủy điện Plei Krông dần rút xuống, những dải đất bán ngập lộ ra cũng là lúc người dân các thôn trên địa bàn xã Đăk Hà (huyện Đăk Hà, Kon Tum) bước vào vụ sản xuất mới. Khác với vùng đất canh tác ổn định, đất bán ngập mang tính thời vụ rõ rệt, phụ thuộc vào chu kỳ tích-xả nước của hồ thủy điện. Tuy nhiên, chính đặc điểm này lại mở ra hướng đi mới nếu được tổ chức sản xuất phù hợp.
Phương châm “nước rút đến đâu, canh tác đến đó”
Với phương châm “nước rút đến đâu, canh tác đến đó”, người dân linh hoạt tận dụng quỹ đất tạm thời để trồng các loại cây ngắn ngày như ngô, đậu, khoai lang, sắn… Đây đều là những cây có thời gian sinh trưởng ngắn, thích nghi tốt với đất mới cải tạo, ít tốn kém chi phí đầu tư nhưng mang giá trị kinh tế tương đối cao nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật và lựa chọn thời điểm phù hợp.
Điểm đáng chú ý, đất bán ngập sau thời gian ngập nước thường có độ tơi xốp nhất định, hàm lượng phù sa và chất hữu cơ dồi dào. Nếu được cải tạo hợp lý, đây là điều kiện thuận lợi để cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt.
Mô hình tiêu biểu của gia đình anh Nguyễn Ngọc Hà
Gia đình anh Nguyễn Ngọc Hà, thôn Thống Nhất, xã Đăk Hà là một trong những hộ tiêu biểu. Trước đây, gần 1 ha đất của gia đình chủ yếu trồng cà phê. Từ khi công trình thủy điện Plei Krông đi vào hoạt động, toàn bộ diện tích này bị ngập theo mùa. Không để đất hoang hóa, vào thời điểm nước rút, gia đình anh tranh thủ cải tạo đất, lựa chọn cây trồng phù hợp với thời tiết và nhu cầu thị trường. Nhờ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều vụ, kết hợp với học hỏi kỹ thuật canh tác mới, mô hình này mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Những năm thuận lợi, tổng thu nhập từ diện tích đất bán ngập có thể đạt hàng trăm triệu đồng, góp phần quan trọng ổn định kinh tế gia đình.
Hiệu quả kinh tế và tinh thần tương trợ
Mô hình sản xuất này không chỉ giúp tăng thu nhập cho nhiều hộ dân mà còn tạo việc làm trong thời gian nông nhàn, tận dụng hiệu quả nguồn lao động tại chỗ. Theo ông Nguyễn Chí Túy, Trưởng thôn Hà Mòn 2, chính tinh thần tương trợ, sẵn sàng đổi công trong những thời điểm cao điểm như làm đất, gieo trồng, thu hoạch đã góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả lao động. Bên cạnh đó, việc từng bước đưa cơ giới hóa vào sản xuất cũng được chú trọng, giúp tiết kiệm nhân công, nâng cao năng suất.
Gắn với bảo đảm an toàn hồ đập
Tổng diện tích đất bán ngập lòng hồ thủy điện Plei Krông trên địa bàn xã Đăk Hà ước tính hơn 100 ha. Đây là nguồn lực đất đai có giá trị nếu được khai thác hợp lý. Hằng năm, chính quyền địa phương chủ động phối hợp với đơn vị quản lý, vận hành công trình thủy điện để nắm bắt lịch trình tích-xả nước, kịp thời thông báo đến người dân. Trên cơ sở đó, xã định hướng cơ cấu cây trồng phù hợp, khuyến khích phát triển cây ngắn ngày, thích ứng với điều kiện thổ nhưỡng và thời gian canh tác, đồng thời loại trừ các loài cây xâm hại như mai dương.
Chủ tịch UBND xã Đăk Hà Nguyễn Minh Vương khẳng định: “Việc tận dụng đất bán ngập là cần thiết nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, song phải bảo đảm tuyệt đối an toàn công trình và môi trường sinh thái. Vì vậy, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân chấp hành nghiêm các quy định, không tự ý san ủi làm thay đổi hiện trạng lòng hồ, không trồng các loại cây có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn hồ đập”.
Hướng phát triển bền vững
Thực tiễn tại xã Đăk Hà cho thấy, chủ trương phát triển cây trồng ngắn ngày, xen canh trên đất bán ngập là phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu thực tế. Từ những diện tích đất trước đây khó khai thác, nhờ sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền cùng sự hưởng ứng tích cực của người dân, nay đã hình thành các vùng sản xuất rau màu xanh tốt, phục vụ thị trường. Mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn hồ đập.
