Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT), việc chuyển quyền cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói từ cơ quan trung ương về cấp xã chính thức được triển khai nhằm hiện thực hóa chủ trương phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước. Động thái này giúp địa phương chủ động hơn trong việc quản lý chất lượng nông sản, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp khi tham gia sản xuất, xuất khẩu.
Trước đây, hồ sơ đăng ký mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói phải trình lên cấp tỉnh hoặc Bộ, gây mất thời gian và chi phí đi lại. Với sự phân cấp về cấp xã, các thủ tục hành chính được xử lý ngay tại địa phương, rút ngắn thời gian chờ đợi, giảm áp lực cho các cơ quan quản lý chuyên ngành.
Bước tiến trong cải cách hành chính nông nghiệp
Theo Cục Bảo vệ thực vật, tính đến nay, cả nước đã cấp hơn 6.000 mã số vùng trồng và hơn 1.500 mã số cơ sở đóng gói. Các con số này sẽ tăng nhanh khi cấp xã trực tiếp tham gia cấp và quản lý mã số. Đây là cơ sở quan trọng để truy xuất nguồn gốc nông sản, phục vụ xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Trung Quốc, EU, Mỹ, Nhật Bản.
Việc phân cấp không chỉ là chuyển giao trách nhiệm mà còn đi kèm với nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã. Các địa phương phải xây dựng đội ngũ cán bộ được đào tạo, tập huấn về quy trình cấp mã số, kiểm tra giám sát vùng trồng, lấy mẫu phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đảm bảo đáp ứng yêu cầu quốc tế.
Lợi ích cho nông dân và doanh nghiệp
Với việc cấp mã số tại cấp xã, các hợp tác xã, doanh nghiệp và người nông dân sẽ:
- Tiết kiệm thời gian đi lại, giảm chi phí hành chính;
- Được hướng dẫn trực tiếp, nhanh chóng trong quá trình kê khai;
- Dễ dàng cập nhật, điều chỉnh thông tin khi vùng trồng có sự thay đổi;
- Chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất gắn với thị trường.
Đặc biệt, các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ có thêm cơ hội tiếp cận với các vùng nguyên liệu được cấp mã số đạt chuẩn, từ đó ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm dễ dàng hơn. Việc quản lý mã số được thực hiện bài bản ngay từ cơ sở cũng giúp hạn chế tình trạng gian lận thương mại, bảo vệ thương hiệu nông sản Việt.
Thách thức khi giao việc cho cấp xã
Bên cạnh những lợi ích rõ ràng, quá trình phân cấp cũng đặt ra bài toán về nguồn lực và năng lực của cấp xã. Một số địa phương khó khăn về nhân sự, cơ sở vật chất, thiếu kinh nghiệm quản lý chuyên ngành. Do đó, cần có lộ trình phù hợp, tránh quá tải đột ngột cho bộ máy chính quyền cơ sở.
Theo đánh giá của Bộ NN-PTNT, các địa phương cần xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa xã, huyện và tỉnh; tăng cường thanh tra, kiểm tra sau khi cấp mã số; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về truy xuất nguồn gốc, sử dụng mã số sai mục đích.
Định hướng phát triển bền vững
Sự phân cấp này nằm trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Việc đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn tạo nền tảng để chuyển đổi số trong nông nghiệp, xây dựng hệ thống dữ liệu truy xuất đồng bộ từ vùng trồng đến sản phẩm cuối cùng.
Bộ NN-PTNT cũng yêu cầu các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch phân cấp chi tiết cho từng xã, phường, thị trấn. Cục Bảo vệ thực vật chịu trách nhiệm ban hành hướng dẫn kỹ thuật, tài liệu tập huấn, phần mềm quản lý mã số và hỗ trợ kỹ thuật khi cần thiết. Điều này giúp việc phân cấp diễn ra đồng bộ, hiệu quả trên toàn quốc.
