Hàng ngày, hàng triệu hành khách bước qua cửa an ninh sân bay với một chiếc điện thoại thông minh, pin sạc dự phòng và cả đống thiết bị điện tử trong túi. Nhưng ít ai nhận ra rằng mối đe dọa an toàn lớn nhất của ngành hàng không vào thời điểm hiện tại không nằm ở động cơ hay hệ thống nhiên liệu, mà lại chính là những cục pin lithium nhỏ gọn trong túi xách của họ.
Theo dữ liệu được Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) tổng hợp, từ năm 2006 đến năm 2024, nước này đã ghi nhận tổng cộng 265 vụ sự cố liên quan đến pin lithium xảy ra tại các sân bay hoặc trên các chuyến bay thương mại. Con số này chỉ tại Mỹ, còn trên phạm vi toàn cầu, con số thực tế có thể cao hơn nhiều.
Vì sao pin lithium trở thành mối nguy cháy nổ trên máy bay?
Pin lithium sử dụng trong điện thoại, máy tính xách tay và các thiết bị điện tử khác chứa năng lượng mật độ cao. Khi pin bị hỏng, bị đâm xuyên hoặc bị đoản mạch, nó có thể chuyển sang trạng thái "thoát nhiệt" (thermal runaway) - một phản ứng dây chuyền khiến pin nóng lên đến hàng trăm độ C trong vài giây, giải phóng khí độc và tạo ra ngọn lửa rất khó dập tắt.
Trên máy bay, nguy cơ càng tăng cao do sự thay đổi áp suất và nhiệt độ trong cabin có thể ảnh hưởng đến lớp vỏ bảo vệ của pin. Ngoài ra, trong không gian chật hẹp của khoang hành khách, một đám cháy nhỏ cũng có thể nhanh chóng lan rộng và đe dọa toàn bộ chuyến bay. Các hãng hàng không cho biết, việc xử lý cháy pin lithium trên không lại càng khó khăn vì không có đủ phương tiện chữa cháy chuyên dụng.
Quy định hàng không đã siết chặt như thế nào?
Trước mối nguy này, Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và nhiều cơ quan hàng không quốc gia đã ban hành các quy định rất nghiêm ngặt. Theo đó, các thiết bị chứa pin lithium như điện thoại, máy tính bảng phải được mang theo người hoặc để trong hành lý xách tay, tuyệt đối không được bỏ vào hành lý ký gửi. Riêng pin dự phòng – hay còn gọi là sạc dự phòng – bắt buộc phải xách tay và không được sạc trên máy bay.
Ngoài ra, các hãng bay cũng giới hạn số lượng pin dự phòng mà mỗi hành khách được mang. Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam, theo hướng dẫn của ICAO, cũng yêu cầu các hãng nội địa phổ biến quy định này tới hành khách. Việc vi phạm không chỉ khiến hành khách bị tịch thu thiết bị mà còn có thể bị xử phạt hành chính hoặc thậm chí bị từ chối lên máy bay.
Những lưu ý thiết thực cho hành khách
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các chuyên gia khuyến cáo hành khách nên tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản sau:
- Chỉ sử dụng bộ sạc và pin chính hãng, tránh các sản phẩm trôi nổi không rõ nguồn gốc.
- Không để pin lithium trong hành lý ký gửi dưới bất kỳ hình thức nào.
- Kiểm tra tình trạng pin trước chuyến bay: nếu pin bị phồng, rách vỏ hoặc có dấu hiệu quá nhiệt thì tuyệt đối không mang lên máy bay.
- Khi xếp hành lý xách tay, tránh để pin tiếp xúc với vật kim loại như chìa khóa, đồng xu để giảm nguy cơ đoản mạch.
- Nếu phát hiện pin nóng bất thường, cần báo ngay cho tiếp viên hàng không để được xử lý kịp thời.
Dù chưa có vụ tai nạn máy bay thương mại nào trực tiếp do pin lithium gây ra, nhưng nhiều vụ cháy lớn đã buộc phi công phải hạ cánh khẩn cấp. Hồi đầu năm 2024, một chuyến bay của hãng hàng không châu Á đã phải chuyển hướng sau khi một chiếc sạc dự phòng của hành khách bốc cháy giữa trời. Nhìn chung, ý thức và sự tuân thủ của mỗi hành khách là tuyến phòng thủ đầu tiên để đối phó với mối nguy hiểm thầm lặng đang nằm ngay trong túi của bạn.
