Mỏ Bayan Obo của Trung Quốc, vốn đã sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới với 100 triệu tấn được báo cáo, có thể chứa trữ lượng tiềm năng ở độ sâu từ 500 đến 1.000 mét lớn hơn nhiều lần so với con số hiện tại. Phát hiện này mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức to lớn trong việc khai thác.
Phát hiện địa chất mới về quá trình hình thành
Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science Advances do nhà địa chất học Yang Li thuộc Đại học Bắc Kinh dẫn đầu, trữ lượng khoáng sản dưới lòng đất sâu của Bayan Obo có thể lớn hơn nhiều lần so với ước tính hiện tại. Nhóm nghiên cứu đã bác bỏ giả thuyết trước đây cho rằng mỏ được hình thành trong một sự kiện cổ đại duy nhất. Họ chứng minh rằng có hai giai đoạn hình thành đá cacbonatit tại Bayan Obo, vào khoảng 1320 và 430 triệu năm trước.
Giai đoạn thứ hai, trẻ hơn, đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy quá trình khoáng hóa mạnh mẽ. Các dòng dung nham cacbonatit giàu khoáng chất đã đẩy các khối đá lớn xuống sâu dưới lòng đất. Chỉ riêng ở các khu vực nông, trữ lượng tiềm năng đã lên tới 333 triệu tấn, theo tờ South China Morning Post. Các nhà nghiên cứu cho biết: “Sau gần một thế kỷ nghiên cứu, nguồn gốc hình thành Bayan Obo vẫn còn gây tranh cãi. Ở đây, chúng tôi chứng minh rằng có hai giai đoạn hình thành đá cacbonatit.”
Thách thức trong khai thác và chế biến
Bất chấp tiềm năng tài nguyên khổng lồ, việc khai thác các nguyên tố đất hiếm từ độ sâu lớn đặt ra nhiều rào cản. Nhà địa chất Yang Li nhấn mạnh rằng khai thác sâu làm tăng độ phức tạp, rủi ro kỹ thuật và chi phí tài chính. Ngoài ra, quá trình chế biến để tách, tinh chế và sản xuất các nguyên tố đất hiếm thành vật liệu cao cấp đòi hỏi kỹ thuật phức tạp và tốn kém.
Mỏ Bayan Obo cũng chứa trữ lượng niobi lớn, một chất quan trọng cho ngành hàng không vũ trụ và thép cường độ cao. Tuy nhiên, do quặng có hàm lượng thấp và quá trình tách chiết phức tạp, Trung Quốc vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu niobi. Điều này cho thấy việc kiểm soát ngành khai thác mỏ không chỉ dựa vào trữ lượng mà còn phụ thuộc vào năng lực chế biến và công nghệ.
Tác động đến thị trường đất hiếm toàn cầu
Các nguyên tố đất hiếm rất cần thiết cho công nghệ xanh và hệ thống quân sự, thúc đẩy phương Tây tìm cách phá vỡ sự thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng. Mỹ đã mở lại mỏ Mountain Pass, Nhật Bản thăm dò bùn đáy biển sâu gần đảo Minamitorishima. Tuy nhiên, việc xây dựng nguồn cung thay thế gặp nhiều khó khăn về chi phí, quy định và thách thức kỹ thuật.
Phát hiện về trữ lượng sâu tại Bayan Obo củng cố vị thế của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng đất hiếm, nhưng cũng nhấn mạnh rằng khai thác và chế biến là những yếu tố quyết định. Tương lai của ngành công nghiệp này sẽ phụ thuộc vào việc vượt qua các rào cản kỹ thuật và kinh tế.
