Giá thịt heo tại Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong 16 năm, phản ánh sự suy yếu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Nguyên nhân chính là do chi tiêu tiêu dùng giảm sút và nguồn cung heo dư thừa. Ông Sun Haoyu, một người chăn nuôi heo ở thành phố Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, miền bắc Trung Quốc, lần đầu nhận thấy giá thịt heo bắt đầu lao dốc từ cuối năm ngoái, theo New York Times.
Với 3.000 con heo cần chăm sóc, ông Sun cho biết không còn lựa chọn nào khác ngoài việc "cắn răng chịu đựng" và duy trì trang trại hoàn toàn dựa vào các khoản vay cùng số tiền đi mượn. Tuy nhiên, giá vẫn tiếp tục giảm mạnh, thậm chí tháng trước đã rơi xuống mức thấp nhất 16 năm qua. Hiện nay, tại khu vực của ông, nhiều trang trại nhỏ đang bên bờ vực phá sản.
Vấn đề không chỉ của nông nghiệp
"Nhiều hộ chăn nuôi không thể cầm cự thêm nữa. Sau bao công sức nuôi heo, giờ chúng tôi thậm chí gần như không còn đủ tiền mua thức ăn chăn nuôi", ông Sun nói. Giá thịt heo lao dốc không chỉ đơn thuần là vấn đề của ngành nông nghiệp. Ở Trung Quốc, thịt heo được xem như một thước đo lạm phát, do đó sự sụt giảm này được coi là tín hiệu đáng lo ngại cho nền kinh tế.
Cách đây không lâu, giá thịt heo từng tăng vọt sau khi dịch tả heo châu Phi gây ra thiệt hại lớn cho đàn heo trên cả nước. Điều đó khiến Bắc Kinh thúc đẩy việc tăng mạnh sản lượng chăn nuôi nhằm tạo ra tình trạng dư cung, đúng thời điểm người tiêu dùng Trung Quốc bắt đầu tiết kiệm thay vì chi tiêu. Ngành thịt heo hiện đã trở thành một "nạn nhân" khác của đà suy giảm kinh tế tại Trung Quốc.
Thị trường bất động sản rơi vào khủng hoảng trong nhiều năm đã kéo theo chi tiêu giảm sút, bao gồm cả việc ăn uống tại nhà hàng, một nguồn tiêu thụ thịt heo lớn. Theo báo cáo của ngân hàng Nhật Bản Nomura, hoạt động xây dựng suy yếu cũng làm giảm nhu cầu tiêu thụ thịt heo, vốn từ lâu đã là món ăn phổ biến của những người thợ xây.
Bà Hannah Liu, chuyên gia kinh tế Trung Quốc tại Nomura, nhận định thợ xây và những người thường xuyên ăn ngoài là 2 nhóm tiêu thụ thịt heo nhiều nhất. "Khi nhu cầu từ 2 nhóm này sụp đổ, chúng tôi cũng chứng kiến lượng tiêu thụ thịt heo lao dốc theo", bà nói.
Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, nước này đã trải qua nhiều năm giảm phát trên diện rộng và giá thịt heo đã giảm 39% trong 4 năm qua. Xu hướng giảm phát này chỉ mới bắt đầu đảo chiều trong vài tháng gần đây, khi giá năng lượng tăng do chiến sự tại Iran đẩy mặt bằng chi phí lên cao hơn.
Trong khi chính phủ hỗ trợ các doanh nghiệp chăn nuôi lớn bằng các khoản vay ưu đãi và tín dụng trợ cấp để mở rộng sản xuất, những hộ chăn nuôi nhỏ như ông Sun lại nhận được rất ít hỗ trợ. Đáng nói, ngay cả các doanh nghiệp lớn cũng đang gặp khó khăn. Tập đoàn Wens Foodstuff, một trong những nhà chăn nuôi heo lớn nhất Trung Quốc, cho biết lợi nhuận năm ngoái đã giảm 43%, đồng thời giá heo bán ra trong tháng 4 cũng giảm khoảng 38% so với cùng kỳ năm trước. Hay một "ông lớn" khác trong ngành là Dabeinong, dù bán được nhiều thịt hơn năm ngoái nhưng lợi nhuận vẫn giảm, với lý do "điều kiện thị trường và biến động giá heo".
Ở Trung Quốc, thịt heo là món ăn thiết yếu trong bữa cơm hàng ngày cũng như trong các buổi tiệc, lễ kỷ niệm và những bữa ăn sang trọng. Vì được tiêu thụ rộng rãi, giá thịt heo đặc biệt nhạy cảm với những điểm yếu của nền kinh tế, từ tình trạng thất nghiệp kéo dài của giới trẻ, thị trường bất động sản bất ổn cho đến hệ thống lương hưu chịu áp lực. Canyin88, một website Trung Quốc chuyên theo dõi ngành nhà hàng, chỉ ra rằng thực khách hiện chi ít tiền hơn cho mỗi bữa ăn so với vài năm trước. Ngay cả các buổi tiệc xa hoa và những bữa ăn công vụ vốn phổ biến trước đây cũng đã bị siết chặt.
Bắc Kinh "ra tay" cứu giá thịt heo
Trong nỗ lực trấn an thị trường, Bắc Kinh nhiều lần mua thịt heo và đưa vào kho dự trữ chiến lược quốc gia. Đây là hệ thống kho dự trữ khẩn cấp do nhà nước quản lý trên khắp cả nước. Năm 2019, khi giá thịt heo tăng phi mã, chính phủ từng sử dụng lượng dự trữ này để hạ nhiệt giá thực phẩm. Hiện nay, Bắc Kinh cũng thúc giục chính quyền địa phương mua thêm thịt heo vì giá đã giảm xuống dưới "ngưỡng cảnh báo".
Vào tháng trước, ở 2 cuộc họp cấp cao, trong đó có một cuộc do Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì, giới chức nước này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết những thay đổi sâu sắc đang diễn ra trong quan hệ cung - cầu của ngành thịt heo. Chính quyền đã yêu cầu người chăn nuôi giảm lượng heo đưa ra thị trường bằng cách cắt giảm sinh sản của đàn heo nái. Các cơ quan quản lý cũng phải siết chặt tiêu chuẩn trọng lượng đối với từng con heo, qua đó gián tiếp hạn chế lượng thịt bán ra thị trường. Ngoài ra, chính phủ cũng thu hẹp các khoản vay trợ cấp từng dành cho các trang trại quy mô lớn muốn mở rộng sản xuất.
Bà Hannah Liu cho rằng các biện pháp này có thể giúp ổn định giá, nhưng nếu nhu cầu tiêu dùng không phục hồi mạnh hơn thì giá khó có thể bật tăng đáng kể. "Không còn nhiều điều có thể làm để kích cầu tiêu dùng. Chính phủ càng không thể ép các doanh nghiệp phải mua thêm thịt heo", bà Liu nói về khả năng can thiệp thêm của chính phủ.
