Hơn mười năm trước, chị Trần Thị Mai Phương – người sáng lập Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ xuất nhập khẩu Phương Nam Group – từng giữ khoảng cách với trà bởi vị chát gắt và cảm giác bồn chồn, khó chịu khi dùng một số sản phẩm nhập khẩu. Chỉ khi tìm hiểu sâu về kỹ thuật chế biến trà ở những vùng đất có truyền thống lâu đời như Đài Loan, Trung Quốc, chị mới nhận ra vẻ đẹp thật sự của thức uống này. Theo chị, trà được làm đúng cách không chỉ mang hương vị tinh tế mà còn là sự cân bằng và lựa chọn lành mạnh cho sức khỏe, đời sống.
Trong quá trình nghiên cứu, hình ảnh những em nhỏ thưởng trà một cách tự nhiên mà không ghi nhận tác dụng phụ nào đã trở thành dấu mốc khiến chị thay đổi cách nhìn. Từ đó, chị bắt đầu hành trình gắn bó với trà Việt, đặc biệt là trà Shan tuyết cổ thụ.
Cơ duyên từ bản Xin Chải, Khổng Lào
Khi tìm hiểu sâu hơn về cây trà Việt Nam, chị Phương bất ngờ khi phát hiện đất nước sở hữu những vùng trà Shan tuyết cổ thụ quý giá với tuổi đời hàng trăm năm. Tại bản Xin Chải, xã Khổng Lào, tỉnh Lai Châu, những cây trà cổ thụ được đồng bào Mông gìn giữ qua nhiều thế hệ nhưng giá trị tài nguyên này chưa được khai thác tương xứng.
“Giá trị kinh tế từ những cây trà cổ còn khiêm tốn chính là điều thôi thúc tôi bắt đầu hành trình bảo tồn và phát triển trà Shan tuyết cổ thụ tại địa phương. Tôi mong muốn không chỉ gìn giữ nguồn gen quý của những cây trà hàng trăm năm tuổi, mà còn nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao. Khi những búp trà cổ thụ được khai thác, chế biến đúng cách và đưa ra thị trường với giá trị xứng đáng, người dân sẽ có thêm động lực để trân trọng, bảo vệ những cánh rừng trà quý. Với tôi, bảo tồn trà không chỉ là giữ một sản vật của núi rừng, mà còn là gìn giữ sinh kế, văn hóa và niềm tự hào của cộng đồng địa phương cho mai sau”, chị Trần Thị Mai Phương chia sẻ.
Bảo tồn nguồn gen và xây dựng thương hiệu OCOP
Không chỉ theo đuổi mục tiêu tạo ra sản phẩm trà chất lượng cao, chị Mai Phương dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp đã gây giống khoảng 600 cây trà từ nguồn gen trà Shan cổ thụ và đồng hành cùng người dân bảo tồn hơn 3.000 gốc trà cổ thụ có tuổi đời từ 400 đến 500 năm. Cùng các cộng sự, chị thường xuyên khảo sát để từng bước nâng cao kỹ thuật chăm sóc, thu hái và chế biến.
Dù Phương Nam Group là thương hiệu còn trẻ trên thị trường, hành trình của chị không đơn thuần là câu chuyện khởi nghiệp mà là nỗ lực đánh thức giá trị sản vật bản địa, nâng tầm nông sản Việt từ chính lợi thế quê hương. Những nỗ lực đó từng bước được ghi nhận khi bộ sản phẩm trà Shan tuyết cổ thụ của doanh nghiệp tham gia chương trình OCOP tỉnh Lai Châu năm 2026, mở ra cơ hội khẳng định vị thế trà vùng cao trên thị trường.
Thu nhập ổn định nhờ liên kết vùng nguyên liệu
Theo chị Mai Phương, cây trà cổ thụ không chỉ là tài sản quý giá của núi rừng Tây Bắc mà còn là nguồn sinh kế quan trọng của đồng bào dân tộc Mông. Nhờ liên kết thu mua nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật và nâng cao giá trị sản phẩm, nhiều hộ dân vùng nguyên liệu đã có thêm nguồn thu nhập đáng kể.
Mỗi năm, cây trà cổ có thể cho thu hái khoảng 4 vụ trà. Với sản lượng trung bình khoảng 800 kg trà tươi mỗi vụ và giá thu mua ổn định khoảng 60.000 đồng/kg, nhiều hộ dân có thể đạt doanh thu từ 190 đến 200 triệu đồng/năm. Nguồn thu nhập này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn tạo động lực để người dân cùng chung tay gìn giữ những cánh rừng trà cổ thụ quý hiếm.
Trà sen Shan tuyết và khát vọng vươn xa
Đi đôi với việc phát triển thương hiệu, chị Mai Phương tiếp tục nghiên cứu những hướng đi mới, trong đó có dòng trà sen Shan tuyết cổ thụ – sự kết hợp giữa tinh túy của những cây trà cổ trên núi cao Tây Bắc và nghệ thuật ướp sen truyền thống của người Việt. Đây được xem là bước đi nhằm đa dạng hóa sản phẩm, gia tăng giá trị cho trà quý.
Khi giá trị của cây trà được khẳng định, người dân càng có ý thức gìn giữ những gốc trà cổ thụ như một tài sản của cộng đồng. Với nữ doanh nhân trẻ, hành trình này không chỉ tạo dựng thương hiệu riêng mà còn góp phần bảo tồn di sản thiên nhiên, văn hóa và sinh kế bền vững cho đồng bào Mông nơi vùng cao Lai Châu, hướng tới đưa trà Shan tuyết cổ thụ Việt Nam vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế.
