Một tin nhắn ngắn gọn "triệt hạ cô ta" của cựu CEO eBay Devin Wenig đã dẫn đến một vụ dàn xếp trị giá 55,7 triệu USD, án tù cho nhiều cựu nhân viên và một chiến dịch khủng bố có tổ chức nhắm vào cặp vợ chồng vô tội. David và Ina Steiner, những người điều hành trang tin EcommerceBytes, đã trở thành mục tiêu của chiến dịch này sau khi Ina viết bài phê bình về eBay.
Nguồn cơn từ những bài báo phê bình
Năm 2019, Ina Steiner, biên tập viên của EcommerceBytes, một trang tin chuyên về thương mại điện tử, đã đăng tải một loạt bài khiến giới lãnh đạo eBay khó chịu. Trong đó có bài "CEO eBay Devin Wenig kiếm gấp 152 lần nhân viên" (ngày 10/4/2019) và một bài khác đặt nghi vấn về tuyên bố của eBay liên quan đến bảo vệ người bán hàng (ngày 31/5/2019).
Đến tháng 8/2019, CEO Devin Wenig đã nhắn tin cho Steve Wymer, Giám đốc Truyền thông của công ty, rằng đã đến lúc "triệt hạ cô ta" (take her down), ám chỉ Ina Steiner. Wymer sau đó chỉ đạo James Baugh, Trưởng bộ phận An ninh của eBay, "làm bất cứ điều gì cần thiết" để khiến bà im lặng.
Từ chỉ đạo mơ hồ đến âm mưu hình sự
Chỉ đạo mơ hồ đó đã được Baugh và nhóm nhân viên dưới quyền biến thành một chiến dịch khủng bố có tổ chức. Họ gửi các lời đe dọa từ tài khoản Twitter giả, gửi nhện và gián sống đến nhà cặp vợ chồng, một chiếc mặt nạ lợn dính máu (mô phỏng đạo cụ trong phim kinh dị Saw), một vòng hoa tang, và tạp chí khiêu dâm được gắn tên David Steiner gửi đến địa chỉ của một người hàng xóm. Nhóm này còn lên kế hoạch gắn thiết bị định vị GPS lên xe của cặp vợ chồng, và một số thành viên đích thân bay đến Boston để theo dõi David Steiner ngoài đời thực.
Kế hoạch chỉ bại lộ khi cặp vợ chồng báo cảnh sát biển số chiếc xe thuê mà nhóm nhân viên eBay dùng để theo dõi họ. Devin Wenig từ chức CEO vào tháng 9/2019, thời điểm được nhiều người xem là không phải sự trùng hợp ngẫu nhiên. Tháng 6/2020, bảy cựu nhân viên eBay bị truy tố hình sự. Baugh, người trực tiếp tổ chức chiến dịch, nhận án 57 tháng tù cùng khoản phạt 40.000 USD. Tuy nhiên, Wenig chưa bao giờ bị truy tố hình sự; luật sư của ông lập luận rằng ông không biết và không tham gia vào chiến dịch khủng bố cụ thể, và tin nhắn của ông chỉ đơn thuần là chỉ đạo một chiến lược truyền thông quyết liệt, không phải một tội ác.
Khoản bồi thường lịch sử
Tháng 7/2026, gần bảy năm sau khi sự việc bắt đầu, vụ kiện dân sự của cặp vợ chồng khép lại bằng một thỏa thuận trị giá 55,7 triệu USD: 46,15 triệu USD từ eBay, thêm 2 triệu USD từ chính Wenig, 500.000 USD từ một cựu lãnh đạo khác, và 50.000 USD từ Wymer, cùng cam kết đóng góp 6 triệu USD cho các tổ chức từ thiện.
Câu chuyện này là minh chứng kinh điển cho một hiện tượng quản trị nguy hiểm: một chỉ đạo mơ hồ, đầy cảm xúc, được đưa ra từ cấp cao nhất mà không kèm theo bất kỳ giới hạn đạo đức hay pháp lý cụ thể nào, có thể bị diễn giải và khuếch đại thành hành vi tội phạm nghiêm trọng khi truyền qua nhiều tầng cấp dưới. "Triệt hạ cô ta" trở thành "làm bất cứ điều gì cần thiết", rồi trở thành một kế hoạch theo dõi, đe dọa, khủng bố tâm lý có tổ chức. Mỗi tầng cấp bậc trong chuỗi chỉ đạo lại làm mơ hồ hóa và cực đoan hóa thêm một chút, bởi không ai ở tầng thực thi cảm thấy đủ an toàn để hỏi ngược lại: "chính xác thì lãnh đạo muốn tôi làm gì?"
Trách nhiệm của lãnh đạo
Có một điểm quan trọng dễ bị bỏ qua nếu chỉ đọc phần kết luận rằng Wenig "không bị truy tố". Dù hệ thống pháp luật hình sự - vốn đòi hỏi bằng chứng rõ ràng về ý định và hành động cụ thể - không đủ căn cứ để buộc tội ông trực tiếp, Wenig vẫn phải tự bỏ ra 2 triệu USD cá nhân trong thỏa thuận dân sự. Đây không phải một con số nhỏ đối với một cá nhân, ngay cả khi nó nhỏ hơn nhiều so với khoản 46,15 triệu USD mà công ty phải trả.
Điều này cho thấy trách nhiệm giải trình đôi khi vẫn tìm đến đúng người đã châm ngòi cho sự việc, ngay cả khi ranh giới pháp lý hình sự không đủ chặt để buộc tội trực tiếp. Ranh giới giữa "chỉ đạo một chiến lược truyền thông quyết liệt" và "châm ngòi cho một âm mưu hình sự" có thể rất mong manh trong mắt luật hình sự, nhưng gần như không tồn tại trong mắt trách nhiệm đạo đức và uy tín cá nhân - thứ vẫn đeo bám một lãnh đạo bảy năm sau khi họ đã rời ghế.
Bài học thực chiến cho lãnh đạo doanh nghiệp
Câu chuyện eBay để lại ba bài học cụ thể cho bất kỳ ai đang giữ vai trò lãnh đạo. Một, đừng bao giờ đưa ra chỉ đạo mang tính cảm xúc và mơ hồ - kiểu "làm bất cứ điều gì cần thiết", "xử lý nó", "triệt hạ" - cho cấp dưới về việc đối phó với người chỉ trích mình, dù là báo chí hay bất kỳ ai khác. Sự mơ hồ đó, khi truyền qua nhiều tầng tổ chức, gần như luôn có xu hướng bị diễn giải theo hướng cực đoan hơn nhiều so với ý định ban đầu của người nói ra nó.
Hai, tổ chức cần xây dựng được một văn hóa nơi bất kỳ ai ở tầng thực thi cũng có đủ an toàn tâm lý để hỏi lại lãnh đạo "chính xác thì ông/bà muốn tôi làm gì" trước khi hành động, thay vì tự suy diễn theo hướng cực đoan nhất để chứng tỏ lòng trung thành hay sự quyết liệt. Ba, uy tín và trách nhiệm cá nhân của một lãnh đạo không kết thúc ngay khi họ rời khỏi ghế điều hành. Như trường hợp của Wenig cho thấy, hậu quả hoàn toàn có thể quay lại tìm một người bảy năm sau, dưới một hình thức pháp lý và tài chính khác với những gì họ từng lo sợ ban đầu.
Nếu tin nhắn cuối cùng bạn gửi cho cấp dưới về một người đang chỉ trích công ty mình bị đọc lại trước tòa bảy năm sau, nó sẽ được hiểu là một chỉ đạo chiến lược bình thường, hay là điểm khởi đầu của một thảm họa?
