Sau khi giải phóng mặt bằng để triển khai các dự án giao thông, nhiều tuyến đường và phố tại Hà Nội xuất hiện những căn nhà siêu mỏng, siêu méo với hình dạng bất thường. Trong khi đó, tại nhiều khu tập thể cũ, tình trạng cơi nới, dựng "chuồng cọp" vẫn tồn tại dai dẳng, gây mất mỹ quan đô thị và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, các chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và pháp luật cho rằng để xử lý dứt điểm tình trạng này cần có giải pháp đồng bộ từ khâu quy hoạch, quản lý xây dựng đến cơ chế pháp lý.
Không thể bỏ quên không gian hai bên
TS.KTS Ngô Doãn Đức, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho biết tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo xuất hiện sau giải phóng mặt bằng đã kéo dài nhiều năm nay và thường tái diễn tại các tuyến đường mới mở. Theo ông Đức, đây là vấn đề được người dân, chính quyền địa phương và giới chuyên môn nhìn nhận từ lâu. Song quá trình xử lý luôn gặp nhiều khó khăn do liên quan đến quyền lợi của người dân cũng như những bất cập trong công tác quy hoạch, chỉnh trang đô thị.
"Qua thực tế có thể thấy, sau khi giải phóng mặt bằng, nhiều tuyến đường mới, hàng loạt căn nhà siêu mỏng, siêu méo với hình dạng kỳ quặc xuất hiện. Trong thời gian tới, khi Hà Nội tiếp tục triển khai các dự án giao thông lớn, tình trạng này hoàn toàn có thể tái diễn nếu cách làm không thay đổi", ông Đức nói.
Theo vị chuyên gia, nguyên nhân gốc rễ vấn đề này nằm ở việc nhiều dự án mới tập trung giải quyết bài toán giao thông mà chưa tính toán đầy đủ đến việc tổ chức lại không gian kiến trúc, cảnh quan hai bên tuyến đường. Để khắc phục tình trạng này, ông Đức đề xuất cần chuyển từ tư duy bị động sang chủ động ngay từ giai đoạn quy hoạch.
Cụ thể, khi triển khai các dự án mở đường, cơ quan chức năng có thể nghiên cứu thu hồi diện tích lớn hơn mặt cắt đường dự kiến nhằm tạo quỹ đất chỉnh trang đô thị hai bên tuyến đường.
"Ví dụ, nếu quy hoạch mở đường rộng 60m có thể nghiên cứu thu hồi khoảng 75m. Phần diện tích tăng thêm sẽ trở thành quỹ đất để tổ chức lại kiến trúc, cảnh quan và xây dựng các công trình đồng bộ sau khi tuyến đường hoàn thành", TS.KTS Ngô Doãn Đức đề xuất. Ông cho rằng, sau khi hình thành tuyến đường mới, quỹ đất dư hai bên được đấu thầu hoặc cho thuê để phát triển các công trình theo quy hoạch thống nhất, tạo nên diện mạo đô thị hiện đại và đồng bộ.
“Muốn có một tuyến phố đẹp thì không thể chỉ làm đẹp con đường. Hai bên đường cũng phải được quy hoạch, thiết kế đồng bộ”, vị chuyên gia nhấn mạnh và cho biết, nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng mô hình này và thành công, tạo nên không gian đô thị đồng bộ hiện đại.
Tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn kết cấu
Dưới góc độ kỹ thuật xây dựng, ông Tống Văn Nga, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, bày tỏ lo ngại về mức độ an toàn của các công trình siêu mỏng, siêu méo được hình thành sau giải phóng mặt bằng. Theo ông Nga, các công trình xây dựng muốn đảm bảo an toàn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về thiết kế, thi công, chất lượng vật liệu và kết cấu chịu lực.
Đối với nhà ở, đặc biệt là các công trình nhiều tầng, hệ thống kết cấu phải được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế nhằm đảm bảo khả năng chịu tải trong suốt quá trình sử dụng. Tuy nhiên trên thực tế, nhiều căn nhà sau khi bị cắt xén diện tích vẫn được chủ sở hữu sửa chữa, cải tạo để tiếp tục làm nơi ở hoặc kinh doanh.
“Nhiều công trình sau giải phóng mặt bằng chỉ còn lại diện tích rất nhỏ nhưng vẫn được cải tạo để sử dụng. Trong những trường hợp này, kết cấu ban đầu đã bị thay đổi đáng kể, trong khi việc gia cố chưa chắc đã được tính toán đầy đủ theo yêu cầu kỹ thuật”, ông Nga nhận định.
Theo vị chuyên gia, khi diện tích bị thu hẹp, hình dạng thửa đất trở nên méo mó hoặc bất thường sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc bố trí kết cấu chịu lực và điều này khiến công trình tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với những ngôi nhà được xây dựng trên các lô đất có diện tích và hình dạng phù hợp. Ông nhấn mạnh việc xây dựng các căn nhà 2-3 tầng trên những mảnh đất siêu mỏng, siêu méo hoặc có hình dạng dị dạng là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm nhằm hạn chế nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng lâu dài.
Dựng "chuồng cọp" có thể bị phạt tới 80 triệu đồng
Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Trọng Giáp, Giám đốc Công ty Luật Hoàng Sa, cho biết đối với những thửa đất còn lại sau giải phóng mặt bằng nhưng không đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất riêng lẻ hoặc không đủ điều kiện cấp phép xây dựng, người dân có thể thực hiện hợp thửa với các thửa đất liền kề để đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Trong trường hợp không thể hợp thửa, chủ sử dụng đất có thể chuyển nhượng phần diện tích còn lại cho các hộ liền kề hoặc đề nghị cơ quan nhà nước thu hồi phần diện tích này và thực hiện bồi thường theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.
Đối với tình trạng cơi nới, xây dựng "chuồng cọp" tại các khu chung cư, luật sư Giáp cho rằng đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về nhà ở và xây dựng. Theo Luật Nhà ở năm 2023, pháp luật nghiêm cấm hành vi tự ý thay đổi, làm hư hại kết cấu chịu lực của nhà ở hoặc tự ý thay đổi thiết kế phần sở hữu riêng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền và cộng đồng cư dân chấp thuận.
Luật sư Giáp cho biết mức xử phạt đối với tổ chức vi phạm có thể từ 60 đến 80 triệu đồng. Đối với cá nhân, mức phạt từ 30 đến 40 triệu đồng. Ngoài việc bị xử phạt bằng tiền, người vi phạm còn bị buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép, khôi phục hiện trạng ban đầu. Trường hợp hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng, làm thiệt hại về người hoặc tài sản, cá nhân liên quan còn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
