Dữ liệu tổng thể về tình hình đăng ký xét tuyển đại học năm 2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố cho thấy hơn 50% thí sinh lựa chọn các ngành học thuộc nhóm STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học). Đây được xem là tín hiệu tích cực trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghệ cao và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất tiên tiến.
Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc vận hành khối tuyển dụng kỹ thuật của Manpower Việt Nam, nhận định rằng từ góc độ thị trường lao động, nhu cầu nhân lực STEM sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong ít nhất 3 đến 5 năm tới nhờ ba động lực lớn.
Làn sóng AI và chuyển đổi số thúc đẩy nhu cầu tuyển dụng
Động lực đầu tiên là làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số. Khảo sát xu hướng tuyển dụng quý III/2026 của ManpowerGroup tại Việt Nam cho thấy lĩnh vực công nghệ và dịch vụ công nghệ thông tin dẫn đầu về nhu cầu tuyển dụng, với triển vọng tuyển dụng ròng đạt 50% – mức cao nhất trong các ngành khảo sát. Có tới 83% doanh nghiệp sẵn sàng trả mức đãi ngộ cao hơn để thu hút nhân sự có kiến thức về AI, và 80% sẵn sàng chi trả thêm cho nhân sự sở hữu kỹ năng công nghệ thông tin và dữ liệu. Song song đó, gần 3/4 doanh nghiệp tại Việt Nam thừa nhận AI đã cải thiện rõ rệt năng suất lao động của tổ chức trong 12 tháng qua. Điều này cho thấy AI không còn là xu hướng tương lai mà đã trở thành một yêu cầu tuyển dụng thực tế. Đáng chú ý, nhu cầu không chỉ tập trung ở các doanh nghiệp công nghệ mà còn lan rộng sang sản xuất, logistics, tài chính, bán lẻ và dịch vụ chuyên nghiệp.
Công nghiệp hóa công nghệ cao và hạ tầng chiến lược
Động lực thứ hai là lộ trình công nghiệp hóa theo hướng công nghệ cao. Việt Nam đang từng bước chuyển dịch từ nền sản xuất thâm dụng lao động sang các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Trong những năm gần đây, lĩnh vực điện tử, sản xuất thông minh, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và công nghệ cao liên tục thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài (FDI) lớn. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu về thu hút FDI trong 6 tháng đầu năm 2026, chiếm 61,9% tổng vốn đăng ký cấp mới, cho thấy niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế vào năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng của Việt Nam.
Động lực thứ ba là nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông và năng lượng. Báo cáo thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 của ManpowerGroup chỉ ra rằng thế giới sẽ cần khoảng 4.000 tỷ USD đầu tư mỗi năm trong thập kỷ tới để phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số và các công trình thiết yếu. Tại Việt Nam, hàng loạt dự án quy mô lớn đang được triển khai như Sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống đường cao tốc bắc – nam, các tuyến vành đai tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các dự án đường sắt chiến lược. Việt Nam cũng thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, với mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện và hướng tới cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Bên cạnh hạ tầng vật lý, tham vọng trở thành trung tâm công nghệ và AI của khu vực đang thúc đẩy đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng số. Những xu hướng này sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với kỹ sư xây dựng, kỹ sư điện, kỹ sư năng lượng, kỹ sư hạ tầng số, cũng như các chuyên gia công nghệ vận hành trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và AI.
Thiếu hụt nhân tài STEM chất lượng cao – khoảng cách kỹ năng lớn hơn số lượng
Dù số lượng người theo học STEM đang gia tăng, tình trạng thiếu hụt nhân tài STEM chất lượng cao vẫn là thách thức lớn trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam. Khảo sát của ManpowerGroup cho thấy có tới 73% doanh nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật hiện gặp khó khăn khi tìm kiếm nhân sự phù hợp. Thực tế từ hoạt động tuyển dụng của Manpower Việt Nam cũng cho thấy doanh nghiệp đang gặp nhiều thách thức trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực kỹ thuật và công nghệ có chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng đáp ứng yêu cầu công việc. Điều này chỉ ra rằng khoảng cách về kỹ năng đang trở thành vấn đề lớn hơn khoảng cách về số lượng. Theo Báo cáo thị trường lao động kỹ thuật toàn cầu 2026 của ManpowerGroup, riêng khu vực châu Á – Thái Bình Dương được dự báo sẽ thiếu hơn 200.000 kỹ sư bán dẫn trong những năm tới.
Bà Thanh Thủy nhấn mạnh: “STEM đang dần trở thành điều kiện cần, còn các kỹ năng mềm và kỹ năng làm việc trong môi trường số mới là điều kiện đủ nếu muốn được doanh nghiệp trọng dụng trên thị trường lao động”. Khảo sát xu hướng tuyển dụng quý III/2026 cho thấy các kỹ năng được doanh nghiệp tại Việt Nam đánh giá cao nhất là năng lực số (85%), khả năng thích ứng và học hỏi (85%), cùng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề (82%). Đây sẽ là những năng lực cốt lõi quyết định khả năng thành công của nguồn nhân lực STEM trong tương lai.
Giải pháp: Kết nối nhà trường – doanh nghiệp và đa dạng hóa nguồn nhân lực
Theo bà Thanh Thủy, thị trường có thể sẽ không thiếu người học STEM, mà thiếu nhân lực STEM có kỹ năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Vì thế, cùng với việc mở rộng quy mô đào tạo, điều quan trọng là tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường và trang bị cho người học các năng lực mới như AI, bên cạnh các kỹ năng mềm cần thiết.
Việc mở rộng và đa dạng hóa nguồn nhân lực STEM cũng cần được xem là một phần của lời giải. Trong bối cảnh nhiều kỹ sư giàu kinh nghiệm đang dần nghỉ hưu và nhu cầu nhân lực công nghệ tiếp tục tăng, các tổ chức cần thúc đẩy các chiến lược đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEIB) để khai thác hiệu quả hơn các nhóm nhân tài chưa được tận dụng đầy đủ. Hiện nay, phụ nữ chỉ chiếm khoảng 28% lực lượng lao động STEM trên toàn cầu, cho thấy dư địa rất lớn để mở rộng nguồn cung thông qua việc khuyến khích nhiều hơn sự tham gia của nữ giới và các nhóm nhân tài đa dạng vào lĩnh vực STEM.
Bà Thanh Thủy dự báo: “Về dài hạn, giải quyết bài toán nhân lực STEM không chỉ là đào tạo thêm kỹ sư hay chuyên gia công nghệ, mà còn là xây dựng một hệ sinh thái nhân tài đa dạng và hòa nhập hơn. Đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam tận dụng cơ hội từ làn sóng đầu tư vào AI, bán dẫn, công nghệ cao và sản xuất thông minh những năm tới”.
