Bên lề Hội nghị quốc tế về lượng tử và bán dẫn cho công chúng, thuộc chuỗi sự kiện "Năm Lượng tử Gia Lai 2026" diễn ra sáng 27/7 tại Gia Lai, TS. Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính, đã nhấn mạnh vai trò chiến lược của công nghệ lượng tử trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.
Công nghệ lượng tử là trọng tâm phát triển
Theo TS. Hoài, Đảng và Nhà nước đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực hàng đầu cho tăng trưởng. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã ưu tiên các ngành như bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử, an ninh mạng. Đây là lĩnh vực mới, phức tạp, đòi hỏi đầu tư dài hạn. Nhiều quốc gia như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đang dành nguồn lực lớn cho lĩnh vực này.
TS. Hoài cho biết: "Công nghệ lượng tử được kỳ vọng tạo ra thay đổi đột phá, lớn hơn cả Internet và AI. Những bài toán mất nhiều năm xử lý bằng siêu máy tính có thể rút ngắn xuống vài giờ, thậm chí vài phút". Việt Nam đã xác định truyền thông lượng tử, điện toán lượng tử và cảm biến lượng tử là các hướng ưu tiên.
Đầu tư dài hạn từ khoa học cơ bản
Để phát triển công nghệ lượng tử, TS. Hoài nhấn mạnh cần bắt đầu từ khoa học cơ bản, đặc biệt là vật lý lượng tử. "Cần đầu tư cho nguồn nhân lực từ trường đại học, viện nghiên cứu, triển khai đào tạo ở nước ngoài cho giảng viên. Hiện các trường đào tạo về lượng tử còn hạn chế".
Ông cũng đề xuất cần cơ chế chính sách đột phá để sử dụng nguồn lực nhà nước cho nghiên cứu lượng tử. "Việt Nam nên đi từng bước thật chắc, tầm nhìn dài hạn 10-20 năm, thay vì nghĩ đến sản phẩm ngắn hạn 3-5 năm".
Năm Lượng tử Gia Lai 2026: Sự kiện tiên phong
Gia Lai là địa phương đầu tiên tổ chức sự kiện chuyên sâu về công nghệ lượng tử kéo dài gần một tuần, phối hợp với NIC và Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Chuyên gia Lượng tử (VNQuantum). Sự kiện thu hút các nhà khoa học, chuyên gia quốc tế, đặc biệt là các giáo sư người Việt như GS. Đàm Thanh Sơn (Đại học Chicago), GS. Lại Ngọc Điệp (Pháp), GS. Đinh Xuân Hòa (Đại học Troy).
TS. Hoài đánh giá: "Đây là khởi đầu tích cực, khẳng định cơ hội để Việt Nam đồng hành cùng các quốc gia trên thế giới trong phát triển công nghệ lượng tử". Ông ấn tượng với cách làm của Gia Lai, nhờ ICISE của GS. Trần Thanh Vân, đã thu hút 19 giáo sư đoạt giải Nobel đến địa phương này.
Cụ thể hóa Nghị quyết 57
Theo TS. Hoài, Năm Lượng tử Gia Lai 2026 góp phần thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Sự kiện quy tụ các nhà khoa học hàng đầu thế giới, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Cuộc thi Hackathon về lượng tử lần đầu tổ chức tại Việt Nam đã thu hút hơn 500 thí sinh từ 30 quốc gia. "Điều đó cho thấy sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trẻ, giúp thế giới biết đến mục tiêu phát triển công nghệ lượng tử của Việt Nam", TS. Hoài chia sẻ.
Gia Lai trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
TS. Hoài cho rằng Gia Lai có cơ hội phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao dựa trên ICISE, nơi có nhiều công bố quốc tế về vật lý lượng tử. Doanh nghiệp địa phương cần hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu để xây dựng nguồn nhân lực và giải quyết bài toán thực tiễn.
NIC đang tập trung phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trên cả nước, trong đó có Gia Lai. "NIC sẽ phối hợp với tỉnh thu hút chuyên gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư quốc tế, đồng thời đồng hành cùng doanh nghiệp địa phương hướng tới mục tiêu trở thành kỳ lân công nghệ", TS. Hoài kết luận.
