Đề xuất nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học đang thu hút sự quan tâm của dư luận sau những bất cập phát sinh tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng đây không phải là ý tưởng mới và cũng không nên được xem là giải pháp duy nhất.
Mục tiêu khác nhau giữa hai kỳ thi
Trao đổi với Người Đưa Tin, PGS.TS Trần Thành Nam cho biết ý tưởng tách hai kỳ thi đã từng được nghiên cứu và đề xuất trước đây bởi mục tiêu của kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học vốn rất khác nhau. Kỳ thi tốt nghiệp THPT đánh giá mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình giáo dục phổ thông, là "mức sàn" công nhận học sinh hoàn thành chương trình phổ thông và cơ sở đánh giá chất lượng giáo dục nhà trường.
"Kỳ thi tốt nghiệp cần đánh giá bao quát kiến thức cũng như những năng lực nền tảng của học sinh. Đây là nền tảng giúp các em có thể tiếp tục học tập hoặc bước vào con đường nghề nghiệp sau này", PGS.TS Trần Thành Nam nói. Trong khi đó, tuyển sinh đại học mang tính phân hóa cao, yêu cầu đầu vào đa dạng bao gồm năng lực nhận thức, kỹ năng, thái độ, phẩm chất nghề nghiệp và năng khiếu đối với nhiều lĩnh vực đặc thù.
Áp lực từ một kỳ thi tích hợp
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, khi cố gắng tích hợp quá nhiều mục tiêu vào một kỳ thi sẽ khiến việc xây dựng đề thi, thiết kế tổ hợp môn, phân tích phổ điểm và sử dụng kết quả ngày càng phức tạp. Ở góc độ tâm lý giáo dục, việc một kỳ thi đồng thời quyết định cả tốt nghiệp lẫn cơ hội vào đại học tạo áp lực rất lớn đối với học sinh và toàn xã hội.
"Kỳ thi vừa quyết định học sinh có đủ điều kiện tốt nghiệp hay không, vừa quyết định cơ hội vào đại học nên tạo ra tâm lý 'được là được cả, mất là mất tất luôn'. Điều đó khiến học sinh, phụ huynh và cả xã hội đều rơi vào trạng thái căng thẳng rất lớn", ông nhận định. Áp lực quá lớn có thể dẫn đến lo âu kéo dài, học lệch, chạy theo điểm số, thậm chí phát sinh hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức trong thi cử.
Không nên coi tách kỳ thi là giải pháp duy nhất
PGS.TS Trần Thành Nam lưu ý rằng việc tách hai kỳ thi không đồng nghĩa với áp lực tự động giảm. "Nếu tổ chức không phù hợp thì thay vì một áp lực rất lớn, học sinh có thể phải chịu nhiều áp lực kéo dài khi liên tục tham gia hết kỳ thi này đến kỳ thi khác", ông nói. Ông cho rằng nếu chọn phương án tách kỳ thi, điều quan trọng nhất là xây dựng phương án tổ chức hợp lý, bảo đảm mọi học sinh, dù ở khu vực thuận lợi hay khó khăn, đều có cơ hội tiếp cận công bằng.
Chuyển sang mô hình đánh giá đa nguồn
PGS.TS Trần Thành Nam đề xuất Việt Nam nên chuyển từ mô hình đánh giá dựa vào một nguồn sang đánh giá đa nguồn. Kết quả học tập ở phổ thông và kỳ thi tốt nghiệp vẫn nên là một thành phần trong xét tuyển đại học. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các bài thi đánh giá năng lực do các trung tâm khảo thí tổ chức thường xuyên trong năm để thí sinh có thể chủ động lựa chọn thời điểm dự thi, được thi nhiều lần và sử dụng kết quả tốt nhất.
Đối với các ngành đào tạo đặc thù, các trường đại học cần bổ sung hình thức đánh giá riêng như phỏng vấn, đánh giá tâm lý hoặc bài kiểm tra năng lực chuyên biệt, nhưng quy trình phải công khai, minh bạch. "Không nên chỉ dựa vào một nguồn đánh giá. Khi mọi quyết định đều phụ thuộc vào một kết quả thì nguy cơ phát sinh tiêu cực cũng cao hơn", ông nhấn mạnh.
Chính sách cần ổn định, giảm áp lực cho thí sinh
Một giải pháp khác được PGS.TS Trần Thành Nam đặc biệt đề cập là duy trì tính ổn định của chính sách thi cử. Ông cho rằng cấu trúc đề thi, định dạng đề, phương thức tổ chức thi cũng như các tiêu chí, hệ số xét tuyển đại học cần duy trì ổn định trong nhiều năm thay vì thay đổi liên tục. Cần nghiên cứu cơ chế bảo lưu kết quả thi trong một khoảng thời gian hợp lý, tổ chức nhiều đợt thi trong năm, và công khai khung năng lực đầu vào và đầu ra của từng ngành đào tạo.
PGS.TS Trần Thành Nam cũng nhấn mạnh cần có thêm chính sách hỗ trợ thí sinh ở vùng khó khăn để bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học bình đẳng. Trong bối cảnh hiện nay, không phải tất cả học sinh đều chọn đại học mà ngày càng nhiều em chuyển sang giáo dục nghề nghiệp, vì vậy mọi cải cách về thi cử và tuyển sinh cần đặt trong bối cảnh phát triển chung của toàn bộ hệ thống giáo dục. "Việc tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học không nên được coi là giải pháp duy nhất mà chỉ là một phương án trong hệ thống các giải pháp đổi mới giáo dục. Nếu tách kỳ thi chỉ giảm được áp lực thi cử mà không góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thì cũng chưa đạt mục tiêu", PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh.
