Từ lời khuyên của cha đến những giải thưởng quốc tế
Khi tốt nghiệp đại học ngành kỹ thuật, Lê Hồng Linh đứng trước hai ngã rẽ: đi làm kiếm tiền phụ giúp gia đình hoặc dấn thân vào con đường nghệ thuật đầy rủi ro. Cha anh không cần suy nghĩ, nói ngay: “Làm ra tiền thì nhiều người làm được, nhưng làm nghệ thuật thì không phải ai cũng có năng khiếu. Con nên chọn nghệ thuật để nuôi dưỡng tâm hồn. Ba có tới 11 đứa, những đứa khác sẽ lo phần kinh tế thay con.” Niềm tin đó trở thành tờ giấy thông hành đưa ông vào con đường sáng tác suốt hơn 35 năm qua.
Thời gian giảng dạy tại các trường đại học, ông lồng ghép những bài giảng kỹ thuật khô khan với nhiếp ảnh như cách tìm sự cân bằng. Cuối mỗi học kỳ, sinh viên đạt điểm xuất sắc đều nhận một tác phẩm ảnh làm kỷ niệm. Trong một buổi thị phạm, ông chụp chân dung một nữ sinh rồi gửi dự thi quốc tế tại Đan Mạch và giành huy chương bạc. Với ông, “vốn quý của người nghệ sĩ không phải là những chuyến đi xa, mà trước hết là khả năng nhìn thấy vẻ đẹp từ chính cuộc sống của mình”.
Gia đình: nguồn cảm hứng và những khoảnh khắc không thể quên
Khi con gái chào đời, chiếc máy ảnh trở thành người bạn đồng hành ghi lại từng mốc trưởng thành. Những bức ảnh chụp con gái và “thân mẫu của con gái” may mắn đoạt nhiều giải trong nước, cùng huy chương vàng tại Mỹ và Ấn Độ, khiến ông thêm say nghề.
Năm 2020, khi thực hiện cuốn sách ảnh Thấu cảm - những chuyện chưa kể, con gái ông – lúc đó đã tốt nghiệp thạc sĩ thiết kế tại Florence, Ý – đảm nhận phần trình bày mỹ thuật. Đó là sự nối tiếp nghề nghiệp và là sự đồng hành rất đẹp giữa hai thế hệ.
Khoảnh khắc xúc động nhất đến cách đây hơn nửa năm, khi cha ông bước vào giây phút cuối đời, mẹ ông lặng lẽ trao cho cha một nụ hôn đầy yêu thương và biết ơn sau gần trọn một đời gắn bó. Theo phản xạ người cầm máy, ông ghi lại bằng điện thoại và đặt tên Nụ hôn cuối cùng. Với ông, nhiếp ảnh không đơn thuần là nghệ thuật ánh sáng hay bố cục, mà là nghệ thuật lưu giữ những khoảnh khắc trân quý của con người.
Nhiếp ảnh là hành trình tự do nội tâm
Sau hơn ba thập niên, điều lớn nhất mà nhiếp ảnh mang lại cho ông không phải giải thưởng hay danh hiệu, mà là hành trình nhận thức và khai phóng chính mình. Ông tin mỗi bức ảnh là một tiếng nói cá nhân, một “dấu vân tay tinh thần” không thể trộn lẫn. Nghệ thuật không thể tạo nên bằng việc chạy theo xu hướng, mà phải đến từ sự trung thực với thế giới nội tâm.
Người nghệ sĩ cần dũng cảm bước ra ngoài vùng an toàn, chấp nhận “thẩm mỹ của cái sai”: một bức ảnh không sắc nét, một chuyển động nhòe hay một bố cục phá vỡ tỷ lệ vàng. Đôi khi những điều lệch chuẩn ấy trở thành ngôn ngữ mạnh mẽ diễn tả sự bất định, nỗi đau, ký ức mà bức ảnh hoàn hảo về kỹ thuật khó chạm tới.
Với các bạn trẻ, ông khuyên hãy chụp bằng cảm xúc thay vì chỉ chụp đối tượng, hãy bắt lấy những điều chưa có tên gọi. Một bức ảnh vượt thời gian thường là điểm giao thoa giữa kỹ thuật nhiếp ảnh, cấu trúc hội họa, chất thơ cảm xúc và độ sâu văn hóa. Đa phần ảnh của ông không thiên về tả mà gợi, và luôn mang theo một câu chuyện bên trong.
Điều cốt lõi nhất vẫn là giữ được sự hồn nhiên, sự chân thành gần như tuyệt đối với những gì mình thấy, biết và cảm. Khi đó, nhiếp ảnh không còn là phương tiện biểu đạt thuần túy mà trở thành con đường chuyển hóa và khai phóng bản thân.
Tấm gương và triển lãm ghi dấu tại Singapore
Ông luôn trân quý sự đồng điệu và tôn trọng sự khác biệt. Ông kính trọng các bậc tiền bối nhiếp ảnh Việt như Nguyễn Cao Đàm, Phạm Văn Mùi, Lê Anh Tài, Nguyễn Mạnh Đan, Khưu Từ Chấn, Ngô Đình Cường, Nguyễn Bá Mậu; đồng thời ngưỡng mộ những bậc thầy thế giới như Ansel Adams, Wellington Lee, Pedro Luis Raota, Henri Cartier-Bresson, Steve McCurry, Sebastião Salgado. Tuy nhiên, tấm gương lớn nhất chính là “người thầy bên trong” – người luôn nhắc ông tu dưỡng trí tuệ để nhìn sự vật đúng như bản thể và nuôi dưỡng lòng bao dung.
Lần đầu bước ra sân chơi quốc tế là năm 1995, ông vinh dự đạt Giải thưởng xuất sắc của Nhật Bản. Triển lãm cá nhân Thấu cảm - những chuyện chưa kể tại Art Space SG Gallery hồi giữa tháng 7 vừa qua lại là bước khởi đầu cho nỗ lực đưa tinh thần thấu cảm đến với bạn bè quốc tế. Ông học được phong cách làm việc chuyên nghiệp của nhà giám tuyển Wee Chin Hock và xúc động trước sự động viên của các cơ quan ngoại giao, tổ chức nhiếp ảnh quốc tế.
Bất ngờ lớn nhất là Hội Nhiếp ảnh Singapore (PSS) trao tặng danh hiệu Life Member (hội viên trọn đời) và mời ông tham gia hội đồng giám khảo cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế vào tháng 10.2026. Một số đồng nghiệp còn đề nghị ông mang triển lãm đi giao lưu thêm. Với ông, đây không chỉ là sự ghi nhận cá nhân mà còn cho thấy ngôn ngữ của sự thấu cảm đã vượt qua mọi biên giới.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo bùng nổ, ông khẳng định điều làm nên sự khác biệt của con người không phải công nghệ, mà là đời sống nội tâm, tình yêu thương, sự thấu cảm và lòng trắc ẩn. Chính khả năng rung động trước niềm vui, nỗi đau của đồng loại chính là giá trị cốt lõi giúp giữ gìn bản chất nhân văn giữa thời đại máy móc.
