Tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc), một cụ ông 80 tuổi vì khả năng nhận thức suy giảm đã vô thức xé nát toàn bộ số tiền tiết kiệm cả đời rồi ném vào một chiếc chum trong nhà. Khi dọn dẹp, người cháu là anh Từ sững sờ phát hiện hàng nghìn mảnh giấy vụn chất đống bên trong chiếc bình.
Anh Từ kể: “Ông già rồi nên không còn minh mẫn nữa, tiền tiết kiệm bao năm bị xé tan tành.” Số tiền anh ước tính ban đầu khoảng 200.000 NDT (tương đương 780 triệu đồng), là toàn bộ tiền hưu trí ông tích cóp trong nhiều năm.
Ngân hàng nhận lời “giải cứu”
Sau khi bị nhiều ngân hàng từ chối vì khối lượng mảnh vụn quá lớn và độ khó cao, anh Từ cuối cùng đã được Ngân hàng Thương mại Nông thôn Vũ Hán chi nhánh Tân Châu hỗ trợ. Số tiền mang đến hơn 266.000 NDT, gồm toàn bộ các tờ 100 NDT bị xé thành hơn 15.000 mảnh nhỏ.
Ngân hàng đã thành lập một tổ công tác 13 người, gồm các nhân viên được điều động từ nhiều chi nhánh khác. Công cụ của họ chỉ có nhíp, kính lúp và băng keo, không sử dụng máy móc hiện đại hay phần mềm nhận diện. Bà Trương Anh, Giám đốc Phòng Quản lý Tổng hợp của chi nhánh, cho biết: “Việc này giống như mò kim đáy bể. Phải chọn từ hàng nghìn mảnh vụn đúng mảnh ghép của một tờ tiền, rồi ghép lại cho khớp.”
Ngày đầu chỉ ghép được 9 tờ
Ngày làm việc đầu tiên, cả 13 người chỉ ghép được 9 tờ tiền. Nguyên nhân là mỗi tờ tiền bị xé thành 5-6 mảnh, thậm chí có mảnh nhỏ hơn móng tay. Các mảnh vụn bị trộn lẫn, có mảnh bị xé tay, có mảnh bị cắt bằng kéo, khiến việc khớp nối vô cùng khó khăn.
Sau đó, nhóm dần quen việc. Họ phân loại mảnh vụn theo đặc điểm và vận hành như một dây chuyền: người phân loại, người ghép mã vạch, người đối chiếu họa tiết. Vào ngày cao điểm, họ ghép được 60.000 NDT (khoảng 233 triệu đồng).
Kết quả vượt dự kiến
Sau 18 ngày miệt mài, đến ngày 30/6, chiến dịch “giải cứu” tiền hoàn tất. Số tiền anh Từ nhận được là 266.600 NDT (khoảng 1,04 tỷ đồng), nhiều hơn 66.600 NDT so với ước tính ban đầu – tương đương khoảng 260 triệu đồng.
Trong quá trình ghép nối, nhiều cư dân mạng Trung Quốc thắc mắc tại sao ngân hàng không dùng AI nhận diện hoặc cân tiền để tính nhanh. Ngân hàng giải thích rằng việc cân không đáp ứng yêu cầu pháp lý, vì không xác định được mã số tờ tiền, không phân biệt được tiền thật hay tiền giả, và không đo chính xác diện tích còn lại của mỗi tờ.
Quy định pháp lý về đổi tiền rách, hỏng
Quy định của Trung Quốc yêu cầu phải ghép tờ tiền trước, sau đó mới đo diện tích để xác định được đổi toàn bộ hay chỉ một nửa. AI không được ngân hàng sử dụng để thay thế việc ghép thủ công, vì các mảnh vụn không có thuộc tính số hóa để nhận diện. Việc ghép nối đòi hỏi sự tinh mắt và kiến thức chuyên sâu về đặc điểm của từng tờ tiền – điều chỉ những nhân viên giàu kinh nghiệm mới có thể làm được.
Những vụ xé tiền hy hữu khác
Câu chuyện ở Vũ Hán không phải là trường hợp hiếm gặp. Năm 2015, một cụ ông 79 tuổi ở Tứ Xuyên mắc trầm cảm đã xé nát 40.000 NDT (khoảng 156 triệu đồng) thành hơn 2.000 mảnh, khiến nhân viên ngân hàng mất 6 ngày để ghép lại.
Năm 2019, một người cha ở Thượng Hải mang hơn 1.000 mảnh tiền trị giá 9.200 NDT (khoảng 36 triệu đồng) đến ngân hàng sau khi con ông xé tiền. Đặc biệt, năm 2024, một phụ nữ ở Vân Nam bị trầm cảm đã xé 32.000 NDT (khoảng 125 triệu đồng) thành hơn 100.000 mảnh; 4 nhân viên ngân hàng đã dành 22 ngày để khôi phục toàn bộ số tiền.
Quy định của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc
Theo quy định về đổi nhân dân tệ rách, hỏng của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC), các ngân hàng thương mại phải thực hiện miễn phí việc đổi tiền bị rách hoặc hỏng cho người dân và không được từ chối. Tiền được đổi theo tỷ lệ diện tích còn lại: nếu còn từ 3/4 (75%) trở lên sẽ được đổi 100% mệnh giá; từ 1/2 (50%) đến dưới 3/4 sẽ được đổi 50% mệnh giá; dưới 1/2 sẽ không được đổi.
Nếu không đồng ý với kết quả đổi tiền, người dân có thể yêu cầu ngân hàng viết giấy xác nhận và gửi lên chi nhánh PBoC để giám định lại trong vòng 20 ngày làm việc. Thông tin trong bài được tổng hợp từ Guangming Net, CCTV, Financial Times và Jiupai News.
