Chỉ vài bước chân từ hàng du khách đang xếp hàng trước Nhà thờ Đức Bà Paris, một hố khai quật lộ thiên với lối đi bằng gỗ đã trở thành điểm nóng khảo cổ học. Cuộc thám sát bên dưới tầng trệt nhà thờ, được giới chuyên môn gọi là “cuộc khai quật của thế kỷ”, chính thức bắt đầu hơn một năm sau khi công trình mở cửa trở lại, hứa hẹn giải mã những bí ẩn kéo dài hàng nghìn năm của thành phố.
Nhà thờ Đức Bà, biểu tượng nước Pháp, từng bị trận hỏa hoạn năm 2019 tàn phá khiến ngọn tháp sụp đổ. Sau quá trình trùng tu quy mô lớn, công trình thời trung cổ này mở cửa trở lại vào tháng 12/2024. Theo hãng tin AP, địa điểm khai quật nằm ở quảng trường trước nhà thờ, nơi trước đó từng là một phần sân lát đá tấp nập du khách.
Theo bà Lucie Altenburg, chuyên gia bảo tồn thuộc đơn vị khảo cổ Paris, cuộc khai quật bên dưới Nhà thờ Đức Bà có thể giúp thế giới hiểu rõ hơn về quá khứ của thành phố 2.000 năm tuổi.
Hàng trăm hiện vật và “Mật mã Da Vinci” thời trung cổ
Các nhà khảo cổ đã tìm thấy hàng trăm hiện vật lịch sử, bao gồm một đồng xu từ thế kỷ thứ 4 có in hình hoàng đế Constantine và những mảnh gốm thời trung cổ với các ký hiệu vẽ ở mặt trong mà chưa chuyên gia nào giải mã được. Các ký hiệu này được mô tả tựa như một phiên bản “Mật mã Da Vinci” ngoài đời thực.
Ngay ở độ sâu 50 cm bên dưới nền nhà thờ, các chuyên gia đã bắt gặp những dấu tích đầu tiên về lịch sử Paris. Sâu hơn nữa 4 mét, nhóm khảo cổ vẫn đang tiếp tục khai quật thêm nhiều lớp quá khứ. Có những ngày, họ thu thập được tới 15 thùng hiện vật từ lớp đất vốn nằm yên không bị xáo trộn suốt nhiều thập kỷ.
Bốn mét đất chứa hai mươi thế kỷ lịch sử
Camille Colonna, nhà khảo cổ học chỉ đạo cuộc khai quật, cho biết vào thời điểm Nhà thờ Đức Bà được khởi công xây dựng năm 1163, toàn bộ khu vực quảng trường nằm trên hòn đảo giữa sông Seine này từng ken đặc những ngôi nhà thời trung cổ, bị chia cắt bởi một con phố duy nhất. Nhóm của bà đã chạm tới tầng hầm của những cư dân Paris thời trung cổ và qua đó, chạm tới cả giai đoạn lịch sử mà chúng đại diện.
Bên dưới các tầng hầm này là những hố chứa ngũ cốc từ thời Merovingian và Carolingian, tức giai đoạn từ thế kỷ 6 đến thế kỷ 10. Sâu hơn nữa, trong lớp đất tối màu hơn, là dấu tích một khu dân cư La Mã sầm uất có niên đại từ thế kỷ 4 và 5. Như vậy, hai mươi thế kỷ lịch sử đang xếp chồng lên nhau trong lớp đất dày 4 mét.
“Tại đây, bạn có thể nhìn thấy các lớp lịch sử: Paris thời trung cổ, Paris thời La Mã, và có thể là cả những thời kỳ xa xưa hơn nữa”, Yasmine Benali, sinh viên khảo cổ 22 tuổi đang quan sát cuộc khai quật từ sau hàng rào chắn, chia sẻ với AP.
Từ hố xí cổ đến đồng xu hoàng đế Constantine
Những phát hiện giá trị nhất dường như lại đến từ những nơi ô uế nhất: các hố sâu bên dưới những ngôi nhà thời trung cổ - vốn là những hố xí cũ kiêm luôn vai trò bãi đổ rác. Từ các hố này, các nhà khảo cổ đã thu hồi được những chiếc bình và cốc còn nguyên vẹn - những món đồ bị vứt bỏ từ nhiều thế kỷ trước nhưng vẫn còn lành lặn - nằm lẫn giữa những mảnh đĩa vỡ và xương động vật.
Khi các nhà bảo tồn làm sạch những thứ trông giống như đồ gốm thời trung cổ bình thường, họ phát hiện ra những dòng chữ màu đỏ nhạt được vẽ ở bên trong. Những dấu hiệu bí ẩn này xuất hiện tương tự trên từng mảnh vỡ và ý nghĩa của chúng vẫn chưa được giải mã.
Trong số những hiện vật đã làm sạch, đáng chú ý nhất là các đồng xu. Ban đầu chúng trông giống những đĩa đen bị rỉ sét ăn mòn, nhưng dưới tia X, khuôn mặt của Constantine - hoàng đế La Mã trị vì vào đầu những năm 300 sau Công nguyên - đã hiện ra. Theo các nhà khảo cổ học, những hiện vật La Mã thường nằm sâu nhất, cổ nhất và ít được hiểu rõ nhất, nhưng lại được trân trọng nhất.
Cơ hội hiếm có của ngành khảo cổ
Ở Pháp, cũng như ở nhiều nơi trên thế giới, các nhà khảo cổ thường chỉ được làm việc ở những nơi sắp bắt đầu xây dựng, giống như những công nhân khai thác đá chạy đua với thời gian để khai quật hài cốt khủng long. Vì vậy, cuộc khai quật dưới nền một công trình biểu tượng như Nhà thờ Đức Bà là một điều hiếm có.
Vào thời La Mã, thị trấn này có tên là Lutetia, và trung tâm của nó nằm bên kia sông, trên bờ trái. Khi đế chế La Mã sụp đổ, người dân rút lui về Île de la Cité và củng cố hòn đảo bằng những bức tường đá lấy từ các công trình kiến trúc trước đó. Cuộc khai quật lần này không chỉ giúp làm sáng tỏ quá khứ trung cổ và La Mã của Paris, mà còn có thể mở ra những phát hiện về các thời kỳ xa xưa hơn nữa trong lòng hòn đảo lịch sử này.
Với hàng trăm hiện vật đã được đưa lên khỏi lòng đất, cuộc khai quật dưới Nhà thờ Đức Bà đang dần hé lộ bức tranh sống động về một Paris qua nhiều thế hệ, hứa hẹn cung cấp thêm nhiều dữ liệu quý giá về lịch sử thành phố.
