Tảng băng trôi A23a chính thức kết thúc vòng đời 40 năm
Tảng băng trôi A23a, từng được ghi nhận là lớn nhất thế giới, đã hoàn tất quá trình tan rã cuối cùng ở Nam Cực. Hiện tại, phần thân chính chỉ còn lại 35,2 km vuông, giảm mạnh so với diện tích ban đầu 4.170 km vuông khi tách khỏi thềm băng Filchner vào năm 1986. Kích thước hiện nay của A23a nhỏ hơn tiêu chuẩn quốc tế khoảng 68,6 km vuông, đánh dấu sự kết thúc của một hiện tượng tự nhiên đáng chú ý sau bốn thập kỷ tồn tại.
Vệ tinh Trung Quốc theo dõi sát sao quá trình tan rã
Kể từ khi A23a bắt đầu trôi dạt nhanh vào cuối năm 2022, các vệ tinh khí tượng Fengyun của Trung Quốc đã liên tục giám sát tảng băng này. Ban đầu, A23a bị mắc cạn ở biển Weddell trong thời gian dài và chỉ di chuyển chậm về phía bắc từ khoảng năm 2020 do hiện tượng băng tan. Tốc độ di chuyển tăng nhanh đáng kể vào cuối năm 2022, dẫn đến hàng loạt thay đổi được ghi nhận.
Zheng Zhaojun, chuyên gia trưởng của Trung tâm Dịch vụ Người dùng Quốc tế thuộc Trung tâm Khí tượng Vệ tinh Quốc gia Trung Quốc, cho biết vệ tinh Fengyun đã theo dõi 7 giai đoạn thay đổi khác nhau của A23a từ cuối năm 2022 đến tháng 4/2026. Các giai đoạn này bao gồm: trôi dạt tăng tốc ở Biển Weddell, bị mắc kẹt trong xoáy nước đại dương, mắc cạn trên thềm lục địa phía tây nam đảo Nam Georgia, trôi dạt trở lại và tan rã trên diện rộng, tan rã thảm khốc, thu nhỏ và trôi dạt về vĩ độ thấp hơn, cùng ba lần tan rã cuối cùng dẫn đến mất dấu vết.
Nghiên cứu tác động sinh thái từ hiện tượng băng tan
Chen Yihui, kỹ sư tại Trung tâm Dịch vụ Người dùng Quốc tế, cho hay nhóm nghiên cứu đang lấy A23a làm ví dụ để phân tích những thay đổi sinh thái bề mặt biển do băng tan gây ra. Ông giải thích rằng từ cuối năm 2025, khu vực băng vỡ của A23a đã xuất hiện dấu hiệu "chuyển sang màu xanh", với vùng cột nước xanh tiếp tục phát triển và biến đổi. Hiện tượng này có liên quan mật thiết đến tảo nở hoa do nước tan từ băng, và các nhà khoa học đang tiến hành phân tích chuyên sâu kết hợp với quan sát đa nguồn.
Phương pháp độc đáo trong giám sát băng trôi Nam Cực
Giám sát các tảng băng trôi ở Nam Cực đối mặt với nhiều thách thức, như thiếu dữ liệu do hạn chế của viễn thám ánh sáng nhìn thấy vào ban đêm hoặc khi bị mây che, khó khăn trong xác định chính xác phạm vi băng trôi, và vấn đề tính toán thể tích. Tuy nhiên, vệ tinh Fengyun được ví như "vệ tinh trinh sát" với nhiều "thủ thuật" theo dõi hiệu quả.
Zheng Zhaojun nhấn mạnh: "Vệ tinh Fengyun rất giỏi trả lời các câu hỏi vĩ mô như vị trí, kích thước và hướng di chuyển của tảng băng trôi. Đồng thời, chúng cũng có thể giám sát các yếu tố trung mô và hình thái học, chẳng hạn như vết nứt trên bề mặt, điểm tan chảy, hoặc quá trình vỡ thành từng mảng." Hiện nay, thiết bị chụp ảnh quang phổ độ phân giải trung bình 250 mét trên các vệ tinh Fengyun-3D, F và H đóng vai trò trụ cột trong giám sát, với khả năng quan sát đa quang phổ phân biệt hiệu quả giữa mây và tuyết, thực hiện ít nhất 12 lần quan sát vùng cực mỗi ngày.
Ngoài ra, vệ tinh Fengyun-3E cung cấp quan sát bổ trợ trong ngày cực, trong khi radar đo trường gió và thiết bị chụp ảnh vi sóng của Fengyun-3 cho phép giám sát băng trôi suốt ngày đêm, xuyên qua mây. Các sản phẩm giám sát băng biển toàn cầu, nhiệt độ bề mặt biển, gió biển và màu sắc đại dương từ Fengyun-3 hỗ trợ phân tích tổng hợp tác động của thay đổi nhiệt và động lực lên sự trôi dạt và tan chảy của băng trôi, đồng thời theo dõi biến đổi sinh thái và môi trường.
Mục tiêu tiếp theo: Tảng băng trôi A81
Về ý nghĩa khoa học, Chen Yihui cho biết việc giám sát A23a đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu biến đổi khí hậu vùng cực và toàn cầu. Sự trôi dạt gia tốc và tan rã nhanh của A23a trở thành chỉ báo về sự ấm lên ở Nam Đại Dương, với dữ liệu nước ngọt thải ra và thay đổi diện tích cung cấp ràng buộc quan trọng cho mô phỏng tuần hoàn nhiệt độ-độ mặn toàn cầu.
Zheng Zhaojun tiết lộ mục tiêu giám sát tiếp theo là tảng băng A81, nằm ở phía bắc biển Weddell với diện tích hơn 1.400 km vuông. Dự kiến vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau, tảng băng "khổng lồ" này sẽ đi vào dòng hải lưu vòng quanh Nam Cực và bắt đầu quá trình tan chảy sâu. "Chúng tôi sẽ sử dụng đa phương pháp quan sát từ không gian, bao gồm quang học, vi sóng và radar, để theo dõi chuyên sâu và phân tích thay đổi môi trường sinh thái biển do tan chảy gây ra", ông nói. Đồng thời, nhóm nghiên cứu dự định phát triển nền tảng phân tích giám sát và nhận dạng tự động cho băng trôi vùng cực, tích hợp vào hệ thống giám sát tầng băng để đạt khả năng theo dõi tự động.
