Tính đến ngày 24/7/2026, tỉnh Tây Ninh đã lấy mẫu tại hơn 13.800 phần mộ liệt sĩ trên địa bàn; trong đó hơn 11.100 phần mộ đủ điều kiện phục vụ giám định ADN, đạt khoảng 75% kế hoạch. Đến nay, 12 địa phương đã hoàn tất việc lấy mẫu tại các nghĩa trang.
Giữa cái nắng gắt của miền Đông Nam Bộ xen lẫn những cơn mưa đầu mùa, các lực lượng chức năng vẫn cẩn trọng đào từng lớp đất, nâng niu từng mẩu xương còn sót lại của các anh hùng liệt sĩ. Ông Nguyễn Đức Uyên, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Thành, khẳng định: “Chúng tôi luôn xác định đây là mệnh lệnh từ trái tim. Mỗi mẫu hài cốt đều được lấy và bàn giao đúng quy trình, chính xác, trang nghiêm, bởi phía sau đó là hy vọng của thân nhân liệt sĩ”.
Nỗ lực hoàn thành tiến độ tại các nghĩa trang lớn
Riêng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Dương Minh Châu - nơi an nghỉ của hơn 2.400 liệt sĩ, vẫn còn gần 400 phần mộ chưa xác định được danh tính. Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Bùi Thanh Điền cho biết, thời tiết khắc nghiệt chính là trở ngại không nhỏ: “Có những ngày nhiệt độ lên tới gần 39 độ C, vài giờ sau lại xuất hiện mưa lớn, ảnh hưởng đến tiến độ và sức khỏe lực lượng làm nhiệm vụ”. Dẫu vậy, không ai cho phép mình chậm lại, bởi mỗi ngày trôi qua là thêm một ngày những người mẹ già ngóng tin con, những người thân chờ đợi câu trả lời suốt hàng chục năm.
Hơn 5.500 mẫu sinh phẩm thân nhân đã được thu nhận
Song song với việc lấy mẫu tại các nghĩa trang, Tây Ninh cũng cơ bản hoàn thành thu nhận mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ. Theo số liệu cập nhật, hơn 5.500 mẫu đã được thu nhận, đạt hơn 95% nhu cầu đăng ký. Dự kiến cuối tháng 7/2026, 8.000 mẫu hài cốt liệt sĩ sẽ được bàn giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để giám định ADN.
Bức ảnh gia đình mờ nhòe trong phần mộ liệt sĩ
Trong quá trình khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Hòa, lực lượng chức năng đã phát hiện một tấm ảnh gia đình đã nhòe mờ trong phần mộ của một liệt sĩ hy sinh năm 1968, thuộc Trung đoàn 2, Sư đoàn 9. Dù không còn nguyên vẹn, bức ảnh vẫn lưu giữ những gương mặt thân quen của một gia đình. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh đang phục dựng hình ảnh bằng công nghệ với hy vọng tìm thêm manh mối về thân nhân người đã khuất.
Có thể, sau gần sáu thập kỷ, tấm ảnh ấy vẫn chưa thể nói hết câu chuyện của mình. Nhưng biết đâu, chính từ những khuôn mặt mờ nhòe ấy, một gia đình nào đó sẽ nhận ra người thân; một người lính sẽ tìm lại được tên mình sau hơn nửa thế kỷ nằm lại chiến trường.
Hành trình trả lại tên cho đồng đội
Với những cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, việc tìm lại hài cốt đồng đội là điều mong mỏi suốt cả cuộc đời. Ông Nguyễn Văn Cậy, cựu chiến binh xã Đông Thành, từng chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Ông vẫn nhớ như in hình ảnh nhiều đồng đội ngã xuống nơi chiến trường, không còn giấy tờ, không còn dấu tích để xác định danh tính.
Sau ngày đất nước hòa bình, ông tiếp tục tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ từ vùng biên giới đưa về nghĩa trang. Dù không biết tên tuổi, quê quán của các anh, ông và đồng đội vẫn chăm sóc từng phần mộ bằng tất cả sự thành kính: “Mỗi lần đứng trước những tấm bia chỉ ghi “Liệt sĩ chưa xác định thông tin”, tôi lại thấy như đồng đội mình vẫn còn đang chờ được gọi đúng tên”.
Trong nhiều năm, bằng ký ức của người lính, ông Cậy đã giúp không ít gia đình tìm lại được người thân. Nhưng ông hiểu vẫn còn rất nhiều đồng đội chưa thể trở về với tên tuổi thật của mình. Trong các giai đoạn làm nhiệm vụ trên đất bạn Campuchia, các đội K71, K73 của tỉnh Tây Ninh đã tìm kiếm, quy tập và hồi hương hơn 9.100 hài cốt liệt sĩ, trong đó hàng trăm hài cốt đã xác định được danh tính. Chỉ riêng vài tháng đầu năm 2026, thêm 332 hài cốt đã được đưa về đất mẹ.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nghĩa tình với những người đã ngã xuống không bao giờ khép lại. Mỗi kết quả giám định ADN thành công, không chỉ nối lại một dòng họ, một gia đình, mà còn góp phần hoàn thiện ký ức lịch sử của dân tộc. Khi khoa học đồng hành cùng đạo lý, khi trách nhiệm của cả hệ thống chính trị gặp gỡ khát vọng đoàn tụ của hàng triệu gia đình, hành trình “trả lại tên cho anh” sẽ ngày càng đến gần đích.
