Công an TP.HCM vừa phát hiện 42 người quốc tịch Trung Quốc lưu trú trái phép tại một căn nhà ở phường Hiệp Bình. Nhóm này đã thuê trọn căn nhà, lắp đặt hệ thống internet tốc độ cao, trang bị hàng loạt máy tính, điện thoại và thiết bị điện tử để vận hành một "trung tâm" lừa đảo nhắm vào công dân Trung Quốc. Ngay tại hiện trường, lực lượng chức năng đã thu giữ nhiều tang vật phục vụ hoạt động phạm tội.
Mở rộng điều tra, cơ quan chức năng xác định thêm nhiều địa điểm khác được các đường dây này sử dụng làm "đại bản doanh". Vụ việc một lần nữa cho thấy hoạt động lừa đảo trên không gian mạng không còn manh mún, nhỏ lẻ như trước mà đã phát triển thành mô hình chuyên nghiệp, xuyên quốc gia, với cơ sở vật chất, nhân sự và phương thức vận hành không khác gì một doanh nghiệp thực thụ.
Triệt phá đường dây tiêu thụ hàng giả quy mô lớn
Cùng với lừa đảo trực tuyến, các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội cũng đang bị lợi dụng triệt để để tiêu thụ hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM đã khởi tố Lưu Phát Thuận về hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Quá trình kiểm tra, cơ quan điều tra phát hiện hàng nghìn đôi giày, dép, tất giả mạo các thương hiệu nổi tiếng của Hoa Kỳ và châu Âu, tất cả đều không có hóa đơn chứng từ.
Đối tượng này đã mua nguồn hàng trôi nổi trên mạng, sau đó lập tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử để quảng bá, bán hàng giả. Từ hoạt động trên, đối tượng đã thu lợi bất chính hơn 3,5 tỉ đồng.
Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05) Công an TP.HCM, cho rằng rủi ro trên không gian mạng đang ngày càng đa dạng. Ông nói: "Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, rủi ro trên không gian mạng hiện không còn dừng lại ở hàng giả hay vi phạm sở hữu trí tuệ mà đã mở rộng sang quảng cáo sai sự thật, lừa đảo và thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép."
Từ thực tiễn đấu tranh, cơ quan công an nhận diện nhiều thủ đoạn phổ biến mà tội phạm công nghệ cao đang sử dụng:
- Lập fanpage, website giả mạo thương hiệu, chạy quảng cáo để lừa khách hàng đặt cọc rồi chiếm đoạt tài sản.
- Chiếm quyền quản trị các trang mạng xã hội có lượng người theo dõi lớn nhằm thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo.
- Thu thập và mua bán dữ liệu cá nhân trái phép để phục vụ các chiến dịch lừa đảo có chủ đích.
Ba nhóm rủi ro pháp lý với người bán hàng online
Theo Thượng tá Hồ Thọ Hải, nhiều cá nhân, doanh nghiệp và nhà sáng tạo nội dung dù không cố tình vi phạm nhưng vẫn dễ rơi vào rủi ro pháp lý vì chưa hiểu đầy đủ quy định kinh doanh trên môi trường số. Nhóm nguy cơ đầu tiên liên quan đến thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân của khách hàng – một hoạt động khá phổ biến ở các hộ kinh doanh nhỏ lẻ khi muốn tạo dựng uy tín nhưng vô tình vi phạm quy định bảo vệ dữ liệu.
Nhóm nguy cơ thứ hai là tình trạng kinh doanh trên nền tảng số nhưng chưa đăng ký kinh doanh hoặc chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, nộp thuế. Nhóm nguy cơ thứ ba đến từ nạn mạo danh thương hiệu ngày càng phổ biến: các đối tượng tìm cách chiếm quyền quản trị fanpage có lượng theo dõi lớn hoặc lập website với tên miền gần giống doanh nghiệp chính thống để chạy quảng cáo, nhận tiền đặt cọc rồi chiếm đoạt. Vấn đề không mới nhưng tình trạng người dùng "sập bẫy" vẫn diễn ra thường xuyên.
Khuyến nghị các biện pháp phòng vệ từ cơ quan công an
Trước diễn biến phức tạp, Công an TP.HCM khuyến nghị doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh nhanh chóng rà soát quy trình thu thập, lưu trữ, sử dụng dữ liệu khách hàng; phân quyền truy cập chặt chẽ; bố trí nhân sự chuyên trách bảo vệ dữ liệu; lập hồ sơ đánh giá tác động xử lý dữ liệu và áp dụng xác thực đa yếu tố đối với các tài khoản quản trị fanpage, website, nền tảng bán hàng trực tuyến.
Doanh nghiệp cũng cần chủ động theo dõi không gian mạng để kịp thời phát hiện website, fanpage giả mạo, phối hợp cơ quan chức năng gỡ bỏ cũng như cảnh báo người tiêu dùng, từ đó hạn chế thiệt hại kinh tế. Việc xây dựng một môi trường thương mại điện tử an toàn, minh bạch chỉ có thể đạt được khi các bên cùng nâng cao nhận thức và tuân thủ pháp luật.
Chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu cũng nhấn mạnh vai trò của người dùng cuối: "Dù công an có điều tra, ngân hàng có thể phong tỏa tài khoản hay các chuyên gia liên tục đưa ra cảnh báo thì 'tuyến phòng thủ' quan trọng nhất vẫn là chính người sử dụng internet."
Thương mại điện tử đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế số. Quy mô thị trường Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 40 tỉ USD, riêng TP.HCM chiếm khoảng 12 tỉ USD và tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng trên 30%. Dù cơ hội phát triển rất lớn, các thách thức từ lừa đảo trực tuyến, giả mạo thương hiệu, xâm phạm dữ liệu cá nhân và tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả pháp lý lẫn nhận thức của toàn xã hội.
