Chương trình VREF: Bước đột phá trong đầu tư cho nghiên cứu sinh xuất sắc
Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) vừa chính thức ban hành Quyết định 2103/QĐ-BKHCN, phê duyệt Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030 (gọi tắt là Chương trình VREF). Đây được xem là một bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy chính sách, từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho nghiên cứu xuất sắc, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực vượt trội.
Mục tiêu và quy mô của chương trình
Chương trình VREF đặt mục tiêu hàng năm sẽ tuyển chọn và cấp kinh phí nghiên cứu cho khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc. Trong đó, nguồn lực được ưu tiên cho nhóm trực tiếp tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu làm chủ, tạo ra công nghệ lõi và phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược. Phần còn lại dành cho nhóm thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đột phá thuộc nhiều lĩnh vực khoa học khác.
Chỉ tiêu đầu ra cụ thể và rõ ràng
Để đảm bảo hiệu quả đầu tư và nâng cao chất lượng nghiên cứu, Chương trình VREF đưa ra các chỉ tiêu đầu ra được lượng hóa chi tiết:
- Tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải được công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, thuộc nhóm Q1 hoặc danh mục có uy tín như Nature Index.
- Tối thiểu 20% kết quả nghiên cứu có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc tương đương.
- Tối thiểu 15% kết quả nghiên cứu được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.
Mức hỗ trợ tài chính và cơ chế quản lý
Mỗi nghiên cứu sinh xuất sắc sẽ nhận được mức hỗ trợ tối đa lên đến 1 tỷ đồng/người/năm, trong thời gian không quá 3 năm. Trường hợp cần thiết, nhiệm vụ có thể được gia hạn nhưng không làm tăng thời gian hỗ trợ kinh phí. Kinh phí được sử dụng linh hoạt cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế.
Cơ chế quản lý được thiết kế linh hoạt nhưng chặt chẽ: kinh phí được cấp và điều chỉnh theo tiến độ và kết quả; các nhiệm vụ không đạt yêu cầu sẽ bị điều chỉnh hoặc chấm dứt. Đồng thời, rủi ro khoa học phát sinh từ bản chất nghiên cứu được xem xét chấp nhận trên cơ sở tuân thủ đầy đủ quy định.
Hệ sinh thái mở và vai trò của doanh nghiệp
Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của nghiên cứu sinh, các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức KH&CN, cùng đội ngũ chuyên gia trong và ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là một hệ sinh thái mở, trong đó vai trò của doanh nghiệp ngày càng được nhấn mạnh như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nghiên cứu - ứng dụng - thị trường.
Về nguồn lực, ngân sách nhà nước đóng vai trò chủ đạo, đồng thời đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội từ doanh nghiệp và các tổ chức trong, ngoài nước.
Hướng tới xây dựng mạng lưới khoa học trẻ
Không chỉ tập trung vào từng cá nhân, Chương trình VREF hướng tới hình thành mạng lưới các nhà khoa học trẻ, từ đó góp phần xây dựng và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh. Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, tạo điều kiện để nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu ngay trong quá trình thực hiện đề tài.
Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện toàn diện, từ xây dựng quy chế, tuyển chọn, cấp kinh phí đến theo dõi, đánh giá và điều chỉnh Chương trình. Các đơn vị chức năng của Bộ cùng các tổ chức liên quan phối hợp triển khai, bảo đảm Chương trình vận hành hiệu quả, đúng định hướng.
Trước đó, nhiều trường đại học hàng đầu của Việt Nam như Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đã công bố chính sách miễn học phí cho nghiên cứu sinh, cho thấy xu hướng đầu tư mạnh mẽ vào nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao.
