Triết gia Byung-Chul Han được tôn vinh tại giải thưởng danh giá Princess of Asturias
Ngày 7 tháng 5 năm 2025, ban tổ chức giải thưởng Princess of Asturias đã công bố quyết định trao giải ở hạng mục Communications and Humanities cho triết gia và nhà phê bình xã hội người Đức gốc Hàn Quốc Byung-Chul Han. Giải thưởng này, thường được mệnh danh là "Nobel của Tây Ban Nha", đã ghi nhận những đóng góp sâu sắc của ông trong việc luận giải các thách thức phức tạp của xã hội công nghệ đương đại.
Những phân tích thấu đáo về thời đại kỹ thuật số
Bằng công cụ triết học và trách nhiệm trí thức, Byung-Chul Han đã soi rọi và phân tích nhiều hiện tượng nổi bật như tính phi nhân hóa, hội chứng kiệt sức (burnout), quyền năng của dữ liệu lớn, sự suy giảm các mối liên kết cộng đồng, và hiện tượng con người tự bóc lột bản thân để trở thành hàng hóa. Các tác phẩm của ông, dù đề cập đến những vấn đề hóc búa, luôn được trình bày một cách cởi mở và cô đọng, hướng đến đông đảo độc giả từ nhiều tầng lớp khác nhau.
Với chủ trương thoát khỏi tháp ngà kinh viện truyền thống, triết học của Han đã được đón nhận rộng rãi trên toàn cầu, với nhiều tác phẩm được dịch ra hàng chục ngôn ngữ và trở thành sách bán chạy trong thời gian dài. Ông được xem là một trong những triết gia có ảnh hưởng lớn, đại diện cho một hiện tượng mới trong giới triết học hiện nay.
Các tác phẩm chuyên đề và những căn bệnh thời đại
Trong mỗi cuốn sách mỏng của mình, Byung-Chul Han tập trung đi sâu vào một vấn đề cốt yếu của xã hội hiện đại. Chẳng hạn, trong tác phẩm "Xã hội kiệt sức" (The Burnout Society), ông khám phá hiện tượng burnout; "Sự cứu rỗi cái đẹp" (Saving Beauty) bàn về vai trò của cái đẹp trong kỷ nguyên số; "Sự biến mất của nghi thức" (The Disappearance of Rituals) phân tích hệ lụy của việc thiếu vắng các nghi thức truyền thống; và "Chính trị tâm lý" (Psychopolitics) đặt ra yêu cầu tái định nghĩa tự do trong bối cảnh giám sát công nghệ.
Trong "Chính trị tâm lý", Han giải phẫu những căn nguyên từ chủ nghĩa tân tự do và chủ nghĩa dữ liệu, vốn đang ăn sâu và khoét rỗng đời sống con người. Ông cảnh báo về nguy cơ lặp lại sự quy đồng và cào bằng từ thế kỷ 18 trong xã hội kỹ thuật số, nơi con người bị "đồng bộ hóa" và tương lai trở nên mù lòa. Han cũng phê phán hiện tượng định lượng bản thân (quantified self), sự thao túng của chủ nghĩa tư bản cảm xúc, và mối nguy hiểm từ "nhà tù Bentham" thời kỹ số.
Ông viết: "Trong chủ nghĩa tư bản tài chính ngày nay, giá trị thậm chí còn bị hủy hoại một cách cực đoan. Chế độ tân tự do dẫn đến thời đại của sự kiệt sức. Cả tâm lý giờ cũng bị bóc lột. Vì thế, thời đại mới này đồng hành cùng những căn bệnh tâm lý như trầm cảm hoặc burnout".
Phương pháp tiếp cận độc đáo và gợi mở lối thoát
Không áp đặt quan điểm hay sử dụng giọng điệu chỉ trích, Byung-Chul Han lần theo phả hệ triết học để chỉ ra những cuộc xâm nhiễm phức tạp trong xã hội và cá nhân. Ông minh chứng rằng "chính trị sinh học" của xã hội kỷ luật đã lỗi thời trong kỷ nguyên số, thay vào đó là sự trỗi dậy của "chính trị tâm lý".
Trong các tác phẩm của mình, Han thường kết thúc bằng một gợi ý tương phản, như cách mở ra "lối thoát" cho độc giả. Chẳng hạn, trong "Chính trị tâm lý", ông nhắc đến con đường quay về "vai diễn khờ khạo" theo triết gia Deleuze, coi đó như một chức năng của triết học. Đồng thời, các ý niệm lớn trong sách của Han thường được lặp lại, tạo thành những "nghi thức" giúp ông tiếp cận và đối thoại với thời đại.
Điều này gợi mở một cách đọc mới: mỗi cuốn sách mỏng của Byung-Chul Han là một chuyên đề trong dòng chảy ý niệm tổng thể, hướng đến một "triết học về thời đại" đầy tham vọng và sâu sắc.
