Biến đổi khí hậu đã bước chân vào cửa mỗi nhà
“Mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp, mỗi lĩnh vực ngành nghề cần gì và phải làm gì để tăng tốc chuyển đổi xanh nhằm cứu môi trường sống của chính chúng ta và đóng góp vào cam kết của Việt Nam với thế giới: Giảm phát thải ròng về 0 vào năm 2050?”, nhà báo Lâm Hiếu Dũng - Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên đặt vấn đề trong Hội thảo “Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc” do Báo Thanh Niên tổ chức sáng 26.6 tại hội trường tòa soạn.
Theo nhà báo Lâm Hiếu Dũng, khi chúng ta ngồi đây để bàn về biến đổi khí hậu thì một “siêu El Nino” mạnh nhất trong vòng 75 năm trở lại đây cũng đang tới. Nắng nóng gay gắt xuất hiện khắp nơi, nhiệt độ lên đến trên 40 độ C xuất hiện ở nhiều tỉnh/thành trên cả nước; sản lượng tiêu thụ điện liên tục lập kỷ lục. Thực trạng này đòi hỏi chúng ta phải hành động, không chỉ là lời nói; đòi hỏi các giải pháp phải được triển khai không chỉ nằm trên giấy; đòi hỏi sự quyết liệt, không ngừng nghỉ, không nhượng bộ.
Dẫn 2 ngày liên quan vấn đề môi trường đều nằm trong tháng 6 là ngày Môi trường thế giới 5.6 và ngày Đại dương thế giới 8.6, nhà báo Lâm Hiếu Dũng cho rằng, tháng 6 có thể coi là tháng môi trường, bởi nó nhắc nhở chúng ta rằng biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt. Nếu trước đây nhiều người vẫn nghĩ “biến đổi khí hậu” là khái niệm xa xôi, là băng tan ở Bắc Cực, nước biển dâng ngoài đại dương vời vợi thì giờ đây, chúng ta đang đối diện với những hình thái của biến đổi khí hậu hằng ngày, hằng giờ.
Thực tế chuyển đổi xanh đang chậm lại
Chúng ta đã và vẫn đang trải qua những trận nắng nóng gay gắt kéo dài với nhiệt độ kỷ lục ở cả 3 miền Bắc - Trung - Nam; chúng ta cũng phải chống chọi với những trận lũ quét, mưa đá, giông lốc… không chỉ còn ở miền núi, vùng sâu mà ngay trong nội đô những thành phố lớn trên cả nước, gây thiệt hại lớn cả về người và của. Đã có rất nhiều buổi sáng thức dậy, đón chúng ta không phải là bầu không khí trong lành mà là bụi mịn dày đặc như sương giăng.
“Biến đổi khí hậu đã thực sự bước chân vào cửa mỗi nhà, ảnh hưởng đến cuộc sống của mỗi người, tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp và cả nền kinh tế. Tình trạng trái đất nóng lên liên tục, thời tiết cực đoan, băng tan, nước biển dâng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, xâm nhập mặn, suy giảm đa dạng sinh học… cho thấy giới hạn của tự nhiên đang bị đẩy đến mức nguy hiểm. Nó đòi hỏi chúng ta phải sống có trách nhiệm và phải hành động thực sự, không thể trì hoãn”, nhà báo Lâm Hiếu Dũng nhấn mạnh.
Mới đây, trong bài phát biểu nhân ngày Môi trường thế giới, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định, chuyển đổi xanh phải trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo người đứng đầu Đảng và Nhà nước, cần đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo phù hợp với an ninh hệ thống, giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy công nghiệp ít phát thải, nông nghiệp sinh thái, giao thông công cộng, công trình xanh, vật liệu xanh và kinh tế tuần hoàn. Và trong công cuộc đó, doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi, bởi chính doanh nghiệp là nơi đổi mới công nghệ, tổ chức lại chuỗi cung ứng, tạo việc làm xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế.
Tìm lời giải cho “độ vênh” giữa thực tế và nhu cầu chuyển đổi xanh
Thực tế, đối với các doanh nghiệp, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà là tấm vé bắt buộc phải có để tiếp cận vốn, đơn hàng cũng như mở rộng thị trường. Bởi trên thế giới, hàng rào kỹ thuật về môi trường được hầu hết các nước xây dựng ngày càng nghiêm ngặt, cơ chế định giá carbon cũng được EU áp dụng từ năm 2026. Việt Nam đã cam kết với thế giới giảm phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Ở trong nước, chúng ta đã xây dựng tiêu chuẩn phát thải, cơ chế định giá carbon, cùng với đó, hành vi người tiêu dùng đang thay đổi rõ rệt. Thế hệ người tiêu dùng hiện đại, nhất là giới trẻ ngày nay đã ý thức rất lớn trong lựa chọn sản phẩm an toàn cho sức khỏe và thân thiện với môi trường.
Thế nên, chuyển đổi xanh không phải là việc của người này, người kia; ngành này, ngành kia mà là trách nhiệm của tất cả chúng ta. Việc triển khai xăng sinh học E10 trên toàn quốc từ đầu tháng 6 này chính là một thái độ rất rõ ràng về định hướng giảm phát thải. Bên cạnh đó, Nghị định về thị trường carbon nội địa và sàn giao dịch carbon dự kiến vận hành trong tháng 6 đã mở ra một sân chơi mới, nơi phát thải không còn là chi phí vô hình mà được định giá cụ thể.
Dù vậy, có một thực tế không thể phủ nhận, quá trình chuyển đổi xanh dường như đang bị chậm lại. Đơn cử như giao thông, lĩnh vực phát thải lớn nhất thì việc chuyển sang xe điện ở cả 2 thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM đang lùi tiến độ. Việc chuyển nguồn sang năng lượng sạch vẫn gặp nhiều thách thức. Chúng ta mới chỉ có 1 hợp đồng mua bán điện trực tiếp đầu tiên sau hơn 1 năm cơ chế này được ban hành, điện mặt trời mái nhà cũng còn vướng trong khi nguy cơ thiếu điện và nhu cầu điện xanh rất lớn và cấp thiết. Tỷ lệ tín dụng xanh còn rất thấp so với nhu cầu, điều này cũng khiến các doanh nghiệp lực bất tòng tâm vì không thể vay vốn để đầu tư công nghệ máy móc cho công cuộc này.
Nêu loạt thực tế nói trên, nhà báo Lâm Hiếu Dũng đặt câu hỏi rằng liệu có phải giữa nhu cầu, áp lực và thực tế chuyển đổi xanh đang có độ vênh nhất định? Vậy thì điều gì đang làm chậm quá trình này? Chuyển đổi xanh đang gặp những thách thức gì? Các doanh nghiệp gặp khó khăn gì khi thực hiện bộ tiêu chuẩn ESG, được coi là kim chỉ nam để bước vào sân chơi mới, nơi các tập đoàn lớn trên thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo tiêu chuẩn xanh mà doanh nghiệp nào đứng ngoài luồng sẽ lập tức bị gạt bỏ? Tại sao chúng ta nhận thức rõ rằng trong công cuộc chuyển đổi xanh này, ai đi trước sẽ gặt hái được cơ hội nhưng thực tế lại rất nhiều doanh nghiệp đang đi chậm lại?
Từ loạt câu hỏi trên, nhà báo Lâm Hiếu Dũng nhắc lại cam kết giảm phát thải ròng về 0 vào năm 2050, Việt Nam là nước tiên phong tại Đông Nam Á, và lưu ý, nếu không tăng tốc, chúng ta rất có thể lại rơi vào tình thế đi sớm nhưng về trễ. “Trễ trong chuyển đổi xanh, đồng nghĩa với nền kinh tế sẽ phát triển thiếu bền vững. Đó là điều không được phép”, ông nhấn mạnh và mong muốn các doanh nghiệp có mặt trong hội thảo thẳng thắn chia sẻ về những khó khăn thách thức trong quá trình chuyển đổi xanh của mình; những yếu tố đang gây cản ngại cũng như đưa ra các kiến nghị, giải pháp để đẩy nhanh công cuộc chuyển đổi xanh, phát triển bền vững của đất nước.
