Ngày 10/8, một bài đăng trên Facebook tại Thụy Điển bất ngờ lan truyền với tốc độ hiếm thấy. Bức ảnh chụp một nữ y tá mắt đỏ hoe kèm dòng tâm sự: "Tôi tên là Inês. Tôi là y tá. Hôm nay tôi đã khóc trong hành lang bệnh viện. Không ai nhìn thấy. Không ai hỏi tôi có ổn không". Câu chuyện kể rằng Inês đã ở bên cạnh hai bệnh nhân hấp hối, nhưng khi chính mình cần động viên thì không có ai bên cạnh.
Bài đăng nhanh chóng thu hút hơn 65.000 lượt tương tác và hơn 13.000 bình luận. Hàng nghìn người để lại lời động viên, gọi cô là thiên thần, gửi những cái ôm từ xa. Câu chuyện đẹp hoàn hảo, ngoại trừ việc nó chưa từng xảy ra.
Phát hiện của Källkritikbyrån
Theo cuộc điều tra của tổ chức kiểm chứng thông tin Källkritikbyrån tại Thụy Điển, Inês không tồn tại. Bức ảnh được tạo hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo. Bằng chứng nằm ngay trên tấm hình: ở góc phải phía dưới xuất hiện dòng chữ tiếng Bồ Đào Nha "Imagem gerada por AI" (Ảnh được tạo bằng AI) – watermark mà nhiều công cụ AI tự động gắn vào sản phẩm. Người tạo ra bức ảnh thậm chí không buồn xóa dấu vết.
Điều đáng chú ý là việc hàng chục nghìn người vẫn tin vào đó. Không ai biết Inês là ai, làm việc ở bệnh viện nào, không có bằng chứng nào cho thấy câu chuyện từng xảy ra ngoài đời thực. Chỉ cần một gương mặt buồn bã và một đoạn văn viết đúng công thức, mạng xã hội đã tự làm phần việc còn lại.
Mạng lưới nội dung hư cấu
Khi lần theo fanpage đăng tải bài viết, các nhà điều tra phát hiện trang Facebook mang tên Sverige Direkt mới được tạo vào giữa tháng 7 nhưng đã liên tục đăng tải những câu chuyện tương tự: một lính cứu hỏa nằm trên giường bệnh, hai người lính trẻ mồ côi cha mẹ, một công nhân vệ sinh môi trường bật khóc vì được con gái tự hào. Những câu chuyện khác nhau về nhân vật nhưng giống nhau về cấu trúc: xoay quanh con người bình thường, hy sinh thầm lặng, khoảnh khắc xúc động và lời kêu gọi tương tác. Kết quả cũng tương tự: có bài thu hút hơn 17.000 lượt tương tác, có bài gần 30.000, có bài vượt mốc 31.000.
Theo Källkritikbyrån, toàn bộ đều là sản phẩm hư cấu. Mỗi bài đăng đều dẫn người dùng tới một website có giao diện giống trang tin tức, phủ kín quảng cáo. Mỗi lượt xem, mỗi cú nhấp chuột đều chuyển hóa thành doanh thu. Những câu chuyện về y tá, lính cứu hỏa hay công nhân vệ sinh chỉ là mồi câu để bán sự chú ý của người dùng.
Dấu vết dẫn về Việt Nam
Trong quá trình truy tìm nguồn gốc, các nhà điều tra kiểm tra thông tin công khai mà Facebook yêu cầu các fanpage hiển thị. Họ phát hiện fanpage Sverige Direkt được đăng ký bằng địa chỉ email @embers.vn – một tên miền tại Việt Nam. Tiếp tục tìm kiếm, họ thấy hàng loạt trang Facebook tiếng Thụy Điển khác có cùng đặc điểm: được lập trong cùng khoảng thời gian, đăng tải nội dung gần như giống nhau, đều hướng người dùng tới các website kiếm tiền từ quảng cáo.
Dấu vết không dừng ở Thụy Điển. Các fanpage bằng tiếng Đan Mạch, tiếng Pháp, tiếng Séc, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Anh cũng xuất hiện. Mục tiêu có lẽ không phải tuyên truyền chính trị mà đơn giản là tối đa hóa mức độ tranh cãi, từ đó tối đa hóa lượng tương tác. Các nhà điều tra nhận ra họ không còn đối mặt với một fanpage đơn lẻ mà là một mạng lưới nội dung xuyên biên giới hoạt động có hệ thống, sử dụng cùng một công thức để biến cảm xúc của người dùng thành doanh thu quảng cáo.
Email @embers.vn mới chỉ là lớp vỏ đầu tiên. Để tìm câu trả lời ai đứng sau, các nhà điều tra buộc phải đi sâu vào dữ liệu kỹ thuật ẩn bên trong các website. Chính tại đó, họ phát hiện một cái tên bí ẩn xuất hiện lặp đi lặp lại trong hệ thống quản trị, dẫn tới một doanh nghiệp có địa chỉ rõ ràng tại Hà Nội. (Còn tiếp Phần 2: Hé lộ manh mối công ty Beeup và CEO bí ẩn của 'nhà máy tin giả' tại Hà Nội)
Theo Nhịp Sống Thị Trường
