AI – Công cụ đắc lực cho tội phạm công nghệ cao
Các chuyên gia an ninh mạng nhận định, trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi đáng kể cách thức hoạt động của tội phạm công nghệ cao. Trước đây, email hoặc tin nhắn lừa đảo thường dễ nhận biết do mắc nhiều lỗi ngôn ngữ và thiếu tính thuyết phục. Nhưng hiện nay, với sự hỗ trợ của AI, các đối tượng có thể tạo ra nội dung hoàn chỉnh, tự nhiên và được cá nhân hóa cho từng nạn nhân.
Đáng lo ngại nhất là công nghệ deepfake và nhân bản giọng nói. Chỉ từ một số hình ảnh, video hoặc đoạn ghi âm đăng tải trên mạng xã hội, các đối tượng có thể tạo ra cuộc gọi hoặc video có hình ảnh, giọng nói giống người thật với độ chân thực rất cao. Nhiều nạn nhân đã nhận được cuộc gọi từ người thân hoặc bạn bè với nội dung cầu cứu khẩn cấp, yêu cầu chuyển tiền, và sau đó mới phát hiện mình bị lừa.
Các hình thức lừa đảo phổ biến sử dụng AI
Bên cạnh giả mạo người thân, AI còn được dùng để xây dựng website bán hàng giả, tạo đánh giá ảo, gửi email mạo danh ngân hàng, cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp lớn nhằm đánh cắp thông tin cá nhân và tài khoản ngân hàng. Các đối tượng cũng lợi dụng AI để thực hiện lừa đảo đầu tư tài chính, tiền điện tử, dụ dỗ nạn nhân bằng lợi nhuận hấp dẫn trước khi chiếm đoạt toàn bộ số tiền đầu tư.
Ngoài ra, lừa đảo tình cảm trên mạng xã hội đang gia tăng. Các đối tượng sử dụng AI để tạo hồ sơ cá nhân hoàn hảo, duy trì trò chuyện dài ngày nhằm xây dựng lòng tin, sau đó viện lý do khó khăn tài chính để vay tiền hoặc nhờ hỗ trợ. Không ít người đã mất hàng trăm triệu đồng vì tin tưởng vào mối quan hệ chỉ tồn tại trên không gian mạng.
Cách nhận diện và phòng tránh
Mặc dù thủ đoạn lừa đảo bằng AI ngày càng tinh vi, các chuyên gia cho rằng người dân vẫn có thể tự bảo vệ nếu duy trì thói quen kiểm tra và xác minh thông tin trước khi hành động. Nguyên tắc quan trọng nhất là không vội vàng thực hiện yêu cầu liên quan đến tiền bạc hoặc thông tin cá nhân khi chỉ nhận được qua điện thoại, tin nhắn hoặc mạng xã hội.
Nếu nhận được cuộc gọi hoặc video từ người thân yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp, cần chủ động liên hệ lại bằng số điện thoại quen thuộc hoặc xác minh qua người thân khác trước khi giao dịch. Người dân cũng cần cảnh giác với đường link lạ, thông báo trúng thưởng bất thường, lời mời đầu tư cam kết lợi nhuận cao hoặc chương trình khuyến mại giảm giá phi thực tế.
Việc kích hoạt xác thực hai lớp cho tài khoản ngân hàng, email và mạng xã hội sẽ góp phần hạn chế nguy cơ bị đánh cắp thông tin. Công nghệ deepfake ngày càng hoàn thiện, việc chia sẻ quá nhiều hình ảnh, video hoặc giọng nói cá nhân trên mạng tiềm ẩn rủi ro bị khai thác để tạo sản phẩm giả mạo phục vụ lừa đảo.
Chế tài pháp lý nghiêm khắc
Pháp luật hiện hành đã có chế tài nghiêm khắc đối với hành vi lừa đảo trên không gian mạng. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tùy theo giá trị tài sản chiếm đoạt và tính chất vi phạm, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 06 tháng đến 20 năm hoặc tù chung thân, cùng với phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản.
Đối với hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản, Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015 quy định mức phạt tù từ 06 tháng đến 20 năm, phạt tiền từ 20 triệu đến 100 triệu đồng hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.
AI không phải là nguyên nhân trực tiếp tạo ra hành vi phạm tội nhưng đang trở thành công cụ giúp các đối tượng lừa đảo gia tăng mức độ tinh vi và khả năng tiếp cận nạn nhân. Trước thực tế chiêu trò lừa đảo liên tục biến đổi, nâng cao cảnh giác, kiểm chứng thông tin trước khi giao dịch và hiểu rõ quy định pháp luật là biện pháp quan trọng giúp mỗi người tự bảo vệ mình trên không gian mạng. (Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ LuatVietnam.vn trong khuôn khổ chuyên mục Phòng, chống tội phạm công nghệ cao) Linh Hoàng, Quý Khánh
