Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Mariano Grossi xác nhận các cuộc thanh tra tại các cơ sở làm giàu uranium của Iran sẽ vẫn diễn ra, bất chấp sự phản đối từ Tehran. Phát biểu tại cuộc họp báo ở nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi của Nhật Bản ngày 24/6, ông Grossi trích dẫn bản ghi nhớ hợp tác giữa Mỹ và Iran, bác bỏ tuyên bố của Tehran rằng các địa điểm làm giàu uranium bị tập kích "nằm ngoài tầm với" của thanh sát viên.
Bản ghi nhớ hợp tác làm rõ quyền tiếp cận
Ông Grossi khẳng định bản ghi nhớ hợp tác được cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký kết là "quá rõ ràng" và "không thể mơ hồ". "Tôi có thể hiểu những tuyên bố chính trị, đó là một phần của thực tế, nhưng điều cơ bản mà tôi muốn nhắc nhở và thu hút sự chú ý của các bên liên quan là đã có một Bản ghi nhớ hợp tác, được cả hai tổng thống ký kết", ông nói với báo giới.
Ông nhấn mạnh thỏa thuận này "nêu rõ ràng rằng các hoạt động hạt nhân sẽ được thực hiện liên quan đến các cơ sở vật chất hạt nhân sẽ được IAEA giám sát - bằng mọi cách". "Rõ ràng, để làm được điều đó, chúng ta sẽ phải thanh kiểm tra. Cho dù việc này xảy ra vào ngày kia, trong một tuần hay trong 10 ngày nữa, điều đó quan trọng, nhưng không phải là điều thiết yếu. Điều này chắc chắn sẽ xảy ra", ông nói thêm.
Ưu tiên xác định vị trí uranium làm giàu cao
Trong cuộc phỏng vấn với kênh truyền hình NHK, ông Grossi cho biết ưu tiên hàng đầu sẽ là xác định chính xác vị trí của lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao. "Nhìn chung, chúng tôi có hình dung về những địa điểm này, nhưng Iran cần thông báo cho chúng tôi vị trí chính xác. Do một số kho lưu trữ đã bị phá hủy trong các cuộc tấn công, nên cần xem xét cách thức tiến hành kiểm tra", người đứng đầu IAEA cho biết.
Ông xác nhận trong thời gian tới sẽ thảo luận với phía Tehran về quy trình và lịch trình thanh sát. Tổng Giám đốc IAEA nhấn mạnh, cơ quan này sẽ không huy động bất kỳ nước thứ ba nào tham gia các cuộc thanh sát.
Tranh cãi về tiếp cận hạt nhân
Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran Masoud Pezeshkian đã ký bản ghi nhớ vào tuần trước, cam kết "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự" và bắt đầu thời hạn 60 ngày để giải quyết các vấn đề còn tồn đọng - chủ yếu là tương lai của chương trình hạt nhân của quốc gia Hồi giáo. Tuy nhiên, vấn đề về việc IAEA tiếp cận các địa điểm làm giàu uranium đã nổi lên là điểm yếu gây tranh cãi nhất của thỏa thuận.
Ngày 23/6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói với các phóng viên ở Tehran rằng các thanh sát viên của IAEA không có kế hoạch kiểm tra các địa điểm hạt nhân bị Mỹ và Israel tấn công năm ngoái, trái ngược hoàn toàn với những phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance một ngày trước đó.
Bối cảnh chương trình hạt nhân Iran
Kể từ khi Israel phát động cuộc chiến 12 ngày chống lại Iran vào tháng 6/2025, IAEA đã bị ngăn cản tiếp cận các địa điểm làm giàu uranium, nơi Tehran được cho là đang nắm giữ đủ lượng uranium được làm giàu cao để có thể chế tạo tới 10 vũ khí hạt nhân, nếu nước này lựa chọn hướng đi đó. Tuy nhiên, Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình.
IAEA đã được phép đến thăm một số địa điểm không bị ảnh hưởng, chẳng hạn như nhà máy điện hạt nhân Bushehr, nhưng do không được tiếp cận các cơ sở làm giàu uranium khác nên cho biết không thể xác minh tình trạng kho dự trữ uranium của Iran hoặc kiểm tra các hệ thống ly tâm được sử dụng để làm giàu. Cả Iran và IAEA đều nói rằng Tehran không làm giàu uranium, nhưng các chuyên gia về chống phổ biến vũ khí hạt nhân vẫn lo ngại rằng quốc gia Hồi giáo này có thể đang chuyển kho dự trữ của mình đến các địa điểm bí mật.
Iran có điểm đặc biệt là quốc gia duy nhất trên thế giới làm giàu uranium đến độ tinh khiết 60% mà không có chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân, bởi đây là mức độ chỉ thấp hơn một chút so với cấp độ chế tạo vũ khí.
