Cục Hải quan đã ban hành Nghị định số 153/2026/NĐ-CP nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Hải quan năm 2014 về phạm vi địa bàn hoạt động hải quan và trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Nghị định thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 18-NQ/TW, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong bối cảnh nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đã được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới, bao gồm các quy định về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, quản lý cửa khẩu biên giới đất liền, khu công nghệ số tập trung, trung tâm tài chính quốc tế, khu công nghệ cao và các địa điểm kiểm tra, giám sát hải quan.
Những bất cập từ thực tiễn thi hành
Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, qua tổng kết thực tiễn thi hành Nghị định số 01/2015/NĐ-CP và Nghị định số 12/2018/NĐ-CP, mặc dù các quy định hiện hành đã góp phần tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan và công tác phối hợp phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, song vẫn phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện. Việc ban hành Nghị định số 153/2026/NĐ-CP nhằm kịp thời tháo gỡ các bất cập, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Sửa đổi quy định về cửa khẩu và địa bàn hoạt động hải quan
Nghị định tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định tại 4 điều và Phụ lục của Nghị định số 01/2015/NĐ-CP. Đối với khu vực cửa khẩu đường bộ và cửa khẩu biên giới đường thủy nội địa, tất cả các cửa khẩu đường bộ đều được xác định rõ ranh giới, phạm vi bằng các tiêu chí như mốc giới hoặc tọa độ, chiều sâu, vị trí tiếp giáp, chiều dài, gắn với tên gọi địa giới hành chính theo tên gọi tỉnh, xã mới sau sắp xếp và được quy định chi tiết tại Phụ lục. Quy định này nhằm bảo đảm phù hợp với Điều 7 Luật Hải quan năm 2014, đáp ứng yêu cầu quản lý thực tiễn, tạo thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan và hoạt động xuất nhập khẩu.
Nghị định bổ sung các cụm từ "lối thông quan, đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa" và "cửa khẩu đường sắt" nhằm phù hợp với quy định về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền và thực tiễn hoạt động xuất nhập khẩu. Một điểm mới đáng chú ý là thu hẹp phạm vi địa bàn hoạt động hải quan đối với 20 cửa khẩu phụ không phát sinh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu. Việc điều chỉnh này nhằm phù hợp với quy định của Luật Hải quan, đồng thời giúp cơ quan hải quan tập trung nguồn lực và cơ sở vật chất tại các khu vực cửa khẩu có lưu lượng hàng hóa lớn, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại quốc tế.
Nghị định bổ sung quy định về việc xác định địa bàn hoạt động hải quan đối với các cửa khẩu, lối thông quan, đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa, lối mở biên giới hoặc địa điểm khác chưa được quy định nhưng sau này được cơ quan có thẩm quyền mở, nâng cấp hoặc công bố cho phép hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu và đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm không để trống địa bàn quản lý nhà nước về hải quan, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại biên giới.
Bổ sung địa điểm ngoài cửa khẩu
Đối với các khu vực ngoài cửa khẩu, Nghị định bổ sung nhiều địa điểm thuộc phạm vi địa bàn hoạt động hải quan để phù hợp với Luật Hải quan và các quy định pháp luật có liên quan. Các địa điểm bao gồm: trụ sở, kho hàng, cơ sở sản xuất của doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng hóa chịu sự giám sát, kiểm soát hải quan tại khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu kinh tế, trung tâm tài chính quốc tế; cơ sở sản xuất của doanh nghiệp chế xuất; trụ sở, kho hàng, cơ sở sản xuất của tổ chức, cá nhân nhập khẩu hàng hóa để gia công, sản xuất xuất khẩu; kho hàng không kéo dài; cơ sở gia công hàng hóa xuất khẩu; địa điểm tập kết, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong phòng, chống buôn lậu
Nghị định số 153/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến trách nhiệm phối hợp và cơ chế chủ trì trong công tác phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Theo đó, Nghị định bổ sung quy định về trao đổi, cung cấp thông tin dưới hình thức tài liệu, dữ liệu điện tử giữa các cơ quan nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chương trình Chuyển đổi số quốc gia.
Nghị định sửa đổi, bổ sung quy định tại Điều 12 của Nghị định số 01/2015/NĐ-CP theo hướng làm rõ trách nhiệm của cơ quan Hải quan trong địa bàn hoạt động hải quan. Theo quy định mới, cơ quan hải quan chủ trì thực hiện nhiệm vụ phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới theo quy định của pháp luật hải quan. Nội dung này nhằm bảo đảm phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW về nguyên tắc "một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính", đồng thời đáp ứng yêu cầu của Luật Hải quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Hội nghị tập huấn triển khai Nghị định
Để thống nhất triển khai các quy định mới trong toàn Ngành, Cục Hải quan đã tổ chức hội nghị tập huấn về Nghị định số 153/2026/NĐ-CP. Ngày 25/6, tại trụ sở Cục Hải quan, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng chủ trì Hội nghị tập huấn triển khai Nghị định số 153/2026/NĐ-CP ngày 14/5/2026 của Chính phủ. Hội nghị nhằm quán triệt những nội dung mới, thống nhất nhận thức và cách thức triển khai trong toàn ngành; đồng thời nâng cao năng lực tổ chức thực hiện cho công chức hải quan, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng, bảo đảm Nghị định được triển khai đồng bộ, hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan và công tác phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
Theo Cục Hải quan, việc tổ chức hội nghị tập huấn sẽ góp phần thống nhất nhận thức và cách thức triển khai Nghị định trong toàn ngành, giúp công chức hải quan nắm vững những quy định mới, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Qua đó, bảo đảm Nghị định số 153/2026/NĐ-CP được triển khai đồng bộ, hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan, tăng cường công tác phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và thương mại quốc tế.
