Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ (KH-CN) chủ trì, phối hợp các bộ xử lý đề xuất bỏ quy định cấm chuyển giao công nghệ sản xuất, lắp ráp ô tô, xe máy có tiêu chuẩn khí thải từ mức Euro 4 trở xuống nếu sản phẩm được sản xuất để xuất khẩu. Yêu cầu này được đưa ra sau khi các hiệp hội và doanh nghiệp kiến nghị về việc áp dụng Nghị định 101 năm 2026 thi hành Luật Chuyển giao công nghệ.
Đề xuất từ Bộ Xây dựng và Bộ Công thương
Theo văn bản của Văn phòng Chính phủ, Bộ Xây dựng đề xuất nghiên cứu "cơ chế thông thoáng riêng" đối với công nghệ phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu. Bộ này dẫn Quyết định 19 năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó lộ trình áp dụng mức tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới không áp dụng cho xe sản xuất, lắp ráp để xuất khẩu. Do đó, Bộ Xây dựng kiến nghị Bộ KH-CN xem xét ngoại lệ này.
Bộ Công thương cũng cho rằng, danh mục công nghệ cấm chuyển giao cần đảm bảo ngăn chặn công nghệ lạc hậu gây hại môi trường và sức khỏe, nhưng đối với trường hợp doanh nghiệp sử dụng công nghệ để sản xuất hàng xuất khẩu, không tiêu thụ trong nước và đáp ứng quy chuẩn của thị trường nhập khẩu, cần có cách tiếp cận linh hoạt. Bộ này đề nghị đánh giá tác động của việc cấm chuyển giao công nghệ lên chuỗi cung ứng xuất khẩu của ngành chế tạo.
Lo ngại từ doanh nghiệp và hiệp hội
Các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước cho rằng, việc cấm chuyển giao công nghệ Euro 4 trở xuống sẽ khiến họ không thể nhận chuyển giao công nghệ Euro 2, 3, 4, từ đó mất cơ hội xuất khẩu sang các thị trường Đông Nam Á, Trung Á và châu Phi, nơi vẫn áp dụng các tiêu chuẩn này. Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) và Đại sứ Nhật Bản cũng kiến nghị xem xét quy định cấm chuyển giao công nghệ khi xuất khẩu. Trước đó, Nghị định 19 năm 2024 và Nghị định 117 năm 2026 đã loại trừ tiêu chuẩn khí thải và điều kiện kinh doanh với xe máy sản xuất để xuất khẩu.
Bộ KH-CN đề xuất rà soát toàn diện
Bộ KH-CN cho biết danh mục công nghệ là công cụ quản lý nhà nước để kiểm soát công nghệ lạc hậu. Tuy nhiên, việc xem xét ngoại lệ cần đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý và các yêu cầu kinh tế, xã hội, nâng cao chất lượng thu hút đầu tư FDI. Bộ này đề nghị Chính phủ giao các bộ khẩn trương rà soát, thống nhất phương án xử lý đối với trường hợp chuyển giao chỉ để phục vụ sản xuất sản phẩm xuất khẩu, không tiêu thụ trong nước.
Tác động đến thị trường xuất khẩu
Hiện Việt Nam áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro 5 cho ô tô sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu trong nước nhằm giảm phát thải. Tuy nhiên, nhiều thị trường như Đông Nam Á, châu Phi vẫn dùng Euro 4 hoặc thấp hơn. Việc hạn chế chuyển giao công nghệ Euro 4 trở xuống có thể thu hẹp khả năng tiếp cận các thị trường mới nổi, làm tăng giá thành sản phẩm xuất khẩu và giảm sức cạnh tranh so với doanh nghiệp Trung Quốc, Ấn Độ.
