Đầu tháng 7/2026, anh N.Q.T. (phường Nghĩa Đô, thành phố Hà Nội) nhận được thông báo về nghĩa vụ thuế của một doanh nghiệp mà anh chưa từng biết đến. Ban đầu anh nghĩ cơ quan chức năng nhầm lẫn, nhưng khi kiểm tra, anh tá hỏa phát hiện mình đang đứng tên người đại diện theo pháp luật của tới 2 doanh nghiệp. Điều khiến anh lo lắng hơn là các doanh nghiệp này đang nợ thuế và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Anh khẳng định chưa từng thành lập doanh nghiệp, không ký hồ sơ đăng ký, không điều hành và không nhận bất kỳ lợi ích nào từ hoạt động của chúng.
Thực trạng đáng báo động
Anh T. không phải là trường hợp cá biệt. Có người chỉ biết mình “bỗng dưng” trở thành giám đốc khi ra sân bay làm thủ tục xuất cảnh thì bị tạm hoãn do đứng tên một công ty nợ thuế. Thời gian qua, cơ quan thuế ghi nhận nhiều vụ thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để đăng ký thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Khi bị lợi dụng, người bị mạo danh thường mất nhiều thời gian để chứng minh mình không liên quan.
Cách xử lý khi bị mạo danh
Luật sư Lê Thị Thu Hà (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng cần phân biệt hai trường hợp: một là cá nhân thực sự bị giả mạo, đánh cắp thông tin; hai là cá nhân biết và đồng ý cho mượn tên. Nếu rơi vào trường hợp thứ nhất, người dân cần thực hiện ngay các bước sau: Yêu cầu cơ quan đăng ký kinh doanh cung cấp hồ sơ đăng ký doanh nghiệp để kiểm tra, đối chiếu giấy tờ tùy thân, chữ ký và xác định người đã nộp hồ sơ. Đồng thời, nộp đơn tố giác kèm thông báo nợ thuế, quyết định tạm hoãn xuất cảnh (nếu có), văn bản của cơ quan thuế và các chứng cứ chứng minh bản thân không tham gia thành lập, quản lý, điều hành hoặc hưởng lợi từ doanh nghiệp. Sau đó, làm đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Việc xác định hồ sơ giả mạo và thu hồi giấy chứng nhận được thực hiện theo Điều 68 và Điều 69 Nghị định số 168/2025/NĐ-CP của Chính phủ.
Luật sư Hà nhấn mạnh: “Sau khi có kết quả xác minh, cần gửi ngay văn bản đến cơ quan thuế để rà soát, cập nhật dữ liệu quản lý thuế. Trường hợp tạm hoãn xuất cảnh do nghĩa vụ thuế từ doanh nghiệp giả mạo, khi căn cứ không còn, người ban hành quyết định phải hủy bỏ và gửi đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh theo quy định tại khoản 11 Điều 37 và các khoản 2, 4 và 5 Điều 39 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam.”
Bà cũng lưu ý: “Điều quan trọng là người dân phải chủ động phát hiện sớm. Khi đã phát sinh nợ thuế hoặc doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, việc xác minh sẽ mất nhiều thời gian hơn.”
Rủi ro từ việc cho mượn tên
Ở chiều ngược lại, luật sư Hà cảnh báo về tình trạng “cho mượn tên” hoặc đứng tên doanh nghiệp hộ người khác. Đây là hành vi tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, đặc biệt khi doanh nghiệp hoạt động không tuân thủ pháp luật. Người cho mượn tên có thể phải chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính, thuế, thậm chí hình sự nếu doanh nghiệp vi phạm.
Biện pháp phòng tránh và bảo vệ dữ liệu cá nhân
Cơ quan thuế khuyến cáo người dân nên thường xuyên kiểm tra thông tin về mã số thuế, doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang đứng tên mình. Việc rà soát sớm giúp phát hiện kịp thời trường hợp thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép, hạn chế nguy cơ phát sinh nghĩa vụ thuế ngoài ý muốn. Khi phát hiện mình bất ngờ đứng tên doanh nghiệp, cần nhanh chóng kiểm tra trên hệ thống thuế, xác định tên doanh nghiệp, mã số thuế và tình trạng nghĩa vụ thuế. Nếu khẳng định không liên quan, cần làm đơn phản ánh gửi cơ quan thuế. Sau tiếp nhận, cơ quan thuế sẽ chuyển thông tin đến cơ quan công an để xác minh.
Theo chuyên gia pháp lý, môi trường số tạo thuận lợi cho thủ tục hành chính nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thông tin như căn cước công dân, số điện thoại, địa chỉ, chữ ký số và tài khoản định danh cần được quản lý chặt chẽ. Người dân không nên tùy tiện cung cấp bản chụp giấy tờ tùy thân cho cá nhân, tổ chức không rõ mục đích. Một khi thông tin cá nhân bị lợi dụng, hệ quả không chỉ là phiền toái trước mắt mà có thể kéo theo những nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý nặng nề mà người bị mạo danh không hề mong muốn.
