Khi cơ thể mất nước, nguy cơ mắc các bệnh do nắng nóng gia tăng đáng kể. Các dấu hiệu mất nước từ nhẹ đến vừa bao gồm: cảm thấy khát; khô miệng, môi và lưỡi; chóng mặt, choáng váng, đặc biệt khi đứng dậy; đau đầu; nước tiểu sẫm màu và đi tiểu ít hơn bình thường. Trong trường hợp nặng hơn, có thể xuất hiện tim đập nhanh, thở nhanh, sốt, buồn ngủ và lú lẫn, theo trang ABC (Úc).
Bổ sung ít nhất 2-3 lít nước mỗi ngày
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), lượng nước cần bổ sung trong những ngày nắng nóng là từ 2 đến 3 lít mỗi ngày, nên uống đều đặn khoảng một cốc mỗi giờ. Nhu cầu nước hàng ngày của mỗi người không hoàn toàn giống nhau. Để nhận biết mình đã uống đủ nước hay chưa, nhà nghiên cứu sức khỏe cộng đồng Lauren Ball, Đại học Queensland (Úc), cho biết có thể dựa vào màu nước tiểu: nước tiểu vàng đậm là dấu hiệu rõ ràng của thiếu nước; vàng nhạt, gần như trong suốt, cho thấy đang uống đủ nước.
Bà Lauren Ball cũng lưu ý không nên ước lượng lượng nước cần uống dựa vào mức độ đổ mồ hôi, vì điều này đôi khi khó nhận biết. Ví dụ, khi bơi, bạn vẫn đổ mồ hôi nhưng không nhận ra vì mồ hôi hòa vào nước. Hoặc khi có gió, bạn có thể cảm thấy như mình không đổ mồ hôi vì nước trên da bốc hơi nhanh. Vì vậy, nếu đi bơi hoặc ra biển trong ngày nóng, cần chú ý bổ sung đủ nước.
Uống nước lạnh có giúp mát từ bên trong?
Khi trời nắng nóng, nhiều người muốn uống nước thật lạnh để hạ nhiệt. Tuy nhiên, theo giáo sư Ollie Jay, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nhiệt và Sức khỏe Đại học Sydney (Úc), nhiệt độ của nước uống vào gần như không ảnh hưởng nhiều đến thân nhiệt. Hiệu quả làm mát của một ly nước lạnh giống như đổ một cốc nước lạnh vào bồn nước nóng lớn. Có nghiên cứu cho thấy uống nước lạnh có thể làm giảm tiết mồ hôi nhẹ, nhưng ít mồ hôi hơn đồng nghĩa với ít làm mát qua bay hơi, nên thân nhiệt gần như không thay đổi.
Ngoài ra, cà phê và trà chứa caffeine – chất lợi tiểu nhẹ từng được khuyên hạn chế khi trời nóng. Dù vậy, bạn có thể uống trà đá hoặc cà phê đá. Nếu hương vị của chúng khiến bạn muốn uống thêm nước sau đó, thì đây vẫn là một lựa chọn có lợi. Rượu bia thì khác, đây là chất lợi tiểu mạnh, không nên dùng để bù nước trong ngày nóng. Nếu uống rượu bia, nên uống xen kẽ với nước lọc.
Tác động của nắng nóng đến sức khỏe thận
Theo bác sĩ Ngô Văn Tân – Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở 3 TP.HCM, trong những ngày nắng nóng gay gắt, nhiệt độ ngoài trời có thể vượt 37-38 độ C, khiến cơ thể mất nước rất nhanh. Theo quan điểm y học cổ truyền, mùa hè thuộc hành Hỏa, nhiệt tà dễ làm hao tổn tân dịch trong cơ thể. Vì vậy, các bệnh lý liên quan đến thủy dịch như sỏi tiết niệu, tiểu ít, tiểu buốt hay mệt mỏi do mất nước thường gia tăng trong thời điểm này.
Thực tế, không ít trường hợp trước đây hoàn toàn khỏe mạnh vẫn xuất hiện sỏi thận hoặc rối loạn điện giải trong mùa nóng. Điều này cho thấy tác động của thời tiết nắng nóng đối với sức khỏe thận phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường. Thận là cơ quan đảm nhiệm chức năng lọc máu, đào thải chất cặn bã và duy trì cân bằng điện giải trong cơ thể. Khi trời nóng, cơ thể mất nước chủ yếu qua tuyến mồ hôi. Nếu lượng nước mất đi không được bù đúng cách, nước tiểu sẽ trở nên cô đặc, tạo điều kiện thuận lợi để các chất khoáng như canxi, oxalat hay axit uric kết tinh, lâu dần hình thành sỏi thận. Bác sĩ Tân cho biết: “Thời tiết nóng kéo dài thực sự có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận, kể cả ở những người trước đây chưa từng mắc bệnh lý về thận”.
Cần uống nước đúng, đủ
Bác sĩ Tân nhấn mạnh, nước tốt nhưng không phải uống càng nhiều càng tốt. Việc uống nước sai cách cũng có thể gây hại cho cơ thể. Những sai lầm khi uống nước bao gồm:
- Uống dồn một lượng lớn nước trong thời gian ngắn, đặc biệt sau khi đi nắng hoặc vận động mạnh: Điều này có thể làm loãng nhanh nồng độ muối trong máu, gây rối loạn điện giải với các biểu hiện như mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt.
- Uống nước ngọt có gas, nước tăng lực hoặc đồ uống chứa nhiều đường để giải khát: Việc lạm dụng các loại đồ uống này không bảo vệ thận mà còn làm tăng gánh nặng chuyển hóa, về lâu dài có thể góp phần hình thành sỏi thận.
Cách bổ sung nước hợp lý nhất là uống đều đặn nhiều lần trong ngày, ngay cả khi chưa cảm thấy khát. Nước lọc vẫn là lựa chọn tốt nhất. Với người lao động ngoài trời hoặc vận động nhiều, có thể bổ sung thêm nước điện giải ở mức vừa phải nhưng không nên lạm dụng. Một số người còn xuất hiện tình trạng mệt mỏi kéo dài, đau vùng thắt lưng hoặc đau âm ỉ vùng hông nhưng không đi khám sớm.
Để bảo vệ sức khỏe thận trong mùa nóng, bác sĩ khuyên người dân duy trì thói quen uống nước đều đặn, hạn chế đồ uống nhiều đường và chất kích thích, tránh để cơ thể mất nước kéo dài. Bên cạnh đó, mọi người nên tăng cường rau xanh, trái cây có tính thanh mát để hỗ trợ bù nước và thanh nhiệt cho cơ thể. Người dân cũng không nên tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng hoặc vận động mạnh. Bác sĩ Tân khuyến cáo: “Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau lưng, tiểu buốt, nước tiểu sẫm màu kéo dài, cần đi kiểm tra sớm để được phát hiện và điều trị kịp thời”.
Những lưu ý khi nắng nóng ngày càng khắc nghiệt
Giáo sư Jay cảnh báo rằng ngay cả khi đủ nước, bạn vẫn có thể bị sốc nhiệt. Do đó, bên cạnh uống đủ nước, WHO khuyên mọi người nên lưu ý một số điều sau:
- Tránh tiếp xúc với nhiệt độ cao.
- Hạn chế ra ngoài và tránh vận động mạnh vào thời điểm nóng nhất trong ngày.
- Ở trong bóng râm. Lưu ý rằng nhiệt độ cảm nhận dưới nắng có thể cao hơn thực tế từ 10 đến 15 độ C.
- Dành 2 đến 3 giờ mỗi ngày ở nơi mát mẻ.
- Giữ cho nhà ở luôn mát: mở cửa sổ khi nhiệt độ ngoài trời thấp hơn trong nhà vào ban đêm; ban ngày, đóng cửa sổ và che rèm để ngăn ánh nắng trực tiếp, tắt bớt các thiết bị điện không cần thiết.
- Chỉ dùng quạt điện khi nhiệt độ dưới 40 độ C. Trên mức này, quạt có thể làm cơ thể nóng hơn.
- Nếu dùng điều hòa, đặt nhiệt độ ở mức 27 độ C và bật thêm quạt điện. Cách này giúp phòng có cảm giác mát hơn khoảng 4 độ C, đồng thời có thể tiết kiệm đến 70% điện năng làm mát.
