Tỷ lệ tăng huyết áp thứ phát ở người trẻ lên tới gần 30%
Tăng huyết áp ảnh hưởng đến khoảng 31% dân số trưởng thành toàn cầu và là gánh nặng bệnh tật hàng đầu. Theo hướng dẫn mới của Hiệp hội Tim mạch thế giới, quản lý tăng huyết áp cần dựa trên rủi ro tổng thể thay vì chỉ dựa vào số đo huyết áp đơn thuần.
Phần lớn trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát, phát triển âm thầm do di truyền và lối sống. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp thứ phát (do bệnh lý cụ thể) bị bỏ sót đáng kể. Đặc biệt, ở nhóm người trẻ 18-40 tuổi, tỷ lệ này có thể lên tới gần 30%. Nhiều bệnh nhân không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt, dẫn đến điều trị bằng thuốc hạ áp suốt đời thay vì giải quyết nguyên nhân gốc.
Dấu hiệu cảnh báo cần tầm soát chuyên sâu
Cần thực hiện tầm soát chuyên sâu khi xuất hiện các dấu hiệu gợi ý: độ tuổi khởi phát sớm (trước 40 tuổi) hoặc đột ngột; huyết áp khó kiểm soát dù dùng tối ưu từ 3 loại thuốc trở lên; huyết áp đang ổn định bỗng mất kiểm soát không rõ lý do; xét nghiệm kali máu thấp tự phát hoặc suy giảm chức năng thận nhanh.
Tăng huyết áp thứ phát không được phát hiện kịp thời gây tổn thương nặng nề hơn. Với hệ tim mạch, nguy cơ rung nhĩ cao gấp 2-3 lần. Ở hệ thần kinh, huyết áp cao kéo dài làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Hệ tiết niệu cũng chịu áp lực, dẫn đến xơ hóa thận. Xét nghiệm albumin niệu được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm tổn thương thận và cần thực hiện hàng năm.
Chuẩn bị xét nghiệm chính xác và quản lý bệnh
Độ chính xác của xét nghiệm phụ thuộc vào quá trình chuẩn bị. Người bệnh cần duy trì kali máu bình thường, không kiêng muối quá mức. Theo cập nhật ACC/AHA 2025, người bệnh nên tiếp tục dùng hầu hết thuốc điều trị, ngoại trừ nhóm kháng thụ thể mineralocorticoid, để tránh tăng huyết áp kịch phát. Mẫu máu nên lấy buổi sáng, sau khi thức dậy ít nhất 2 giờ, nghỉ yên tĩnh 5-15 phút.
Người bệnh được khuyến khích theo dõi huyết áp tại nhà bằng máy đo bắp tay tự động đã kiểm chuẩn, ngồi ghế có tựa lưng, chân đặt phẳng, cánh tay ngang tim. Chế độ ăn DASH với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, giảm muối. Giảm 5% trọng lượng cơ thể ở người thừa cân cải thiện độ đàn hồi mạch máu. Duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ trung bình mỗi tuần.
Nhận diện sớm tăng huyết áp có nguyên nhân cụ thể giúp kiểm soát hiệu quả, tạo cơ hội điều trị tận gốc, giảm phụ thuộc thuốc, bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ, nâng cao chất lượng cuộc sống.
