Sốt xuất huyết và tay chân miệng gia tăng: Cảnh báo từ ngành y tế và giải pháp phòng ngừa
Thời gian gần đây, tình hình dịch bệnh tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp với sự gia tăng đáng kể của các bệnh như sốt xuất huyết và tay chân miệng. Theo số liệu giám sát của ngành y tế, từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước đã ghi nhận 31.927 trường hợp mắc sốt xuất huyết, trong đó có bốn ca tử vong. Các ca bệnh này xuất hiện sớm ngay từ những tháng đầu năm và tập trung chủ yếu tại các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam.
Diễn biến dịch tay chân miệng và những con số đáng báo động
Song song với sốt xuất huyết, bệnh tay chân miệng cũng đang có chiều hướng gia tăng. Tính đến thời điểm hiện tại, cả nước ghi nhận khoảng 26.000 ca mắc tay chân miệng, với tám trường hợp tử vong. Đặc biệt, trong tháng 3, số ca mắc trung bình theo tuần đã tăng so với tháng trước, cho thấy tốc độ lây lan nhanh chóng.
Tại Hà Nội, từ đầu năm đến nay, thành phố đã ghi nhận 2.305 ca mắc tay chân miệng, tăng đáng kể so với cùng kỳ năm 2025 (1.216 ca). Số bệnh nhân phân bố tại 126 phường, xã, và hiện còn 17 ổ dịch đang hoạt động. Kết quả xét nghiệm từ một số mẫu bệnh phẩm cho thấy chủng EV71 đang lưu hành với tỷ lệ đáng lưu ý. Chủng vi-rút này thường liên quan đến nguy cơ bệnh diễn biến nặng hơn, đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ để có biện pháp ứng phó kịp thời.
Nguyên nhân và yếu tố làm gia tăng dịch bệnh
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm lưu hành quanh năm, lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và thường gia tăng theo mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và tháng 9 đến tháng 10 hằng năm. Phần lớn trường hợp mắc bệnh tập trung ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ trong độ tuổi nhà trẻ và mẫu giáo.
Các yếu tố làm gia tăng căn bệnh này bao gồm:
- Thời tiết nóng ẩm xuất hiện sớm, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lưu hành.
- Sự lưu hành của chủng EV71 làm tăng nguy cơ ghi nhận các trường hợp bệnh diễn biến nặng.
- Bệnh chủ yếu gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, nhóm tuổi chưa có ý thức vệ sinh cá nhân đầy đủ và thường sinh hoạt tập trung tại nhà trẻ, lớp mẫu giáo, dẫn đến nguy cơ lây lan cao.
Đối với bệnh sốt xuất huyết, đây là bệnh lưu hành tại Việt Nam và thường gia tăng vào mùa mưa, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển. Tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao và sự tồn tại của nhiều vật chứa nước trong khu dân cư cũng góp phần làm dịch xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn và khó kiểm soát hơn.
Thách thức từ nhận thức cộng đồng và giải pháp phòng ngừa
Một trong những thách thức lớn hiện nay là vẫn còn một bộ phận người dân chưa hiểu đầy đủ về các biện pháp phòng chống dịch bệnh. Nhiều người lầm tưởng rằng muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết chỉ sinh sản ở nơi nước bẩn, trong khi thực tế muỗi vằn thường đẻ trứng ở các dụng cụ chứa nước sạch hoặc tương đối sạch như chum, vại, lọ hoa, xô chậu, khay nước, lốp xe cũ.
Không ít người còn trông chờ chủ yếu vào biện pháp phun hóa chất, trong khi biện pháp quan trọng và bền vững nhất vẫn là loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng và diệt bọ gậy hằng tuần. Thêm vào đó, do muỗi vằn thường đốt người vào ban ngày, việc chủ động phòng muỗi đốt cả ban ngày là rất cần thiết.
Để chủ động phòng chống các dịch bệnh trên kịp thời và hiệu quả, Bộ Y tế khuyến cáo:
- Phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và người dân trong việc phát hiện sớm ca bệnh, bao gồm báo cáo từ cơ sở khám chữa bệnh và thông tin cảnh báo từ cộng đồng, trường học.
- Mỗi hộ gia đình cần duy trì đều đặn việc kiểm tra và loại bỏ các vật dụng có thể đọng nước trong và quanh nhà hằng tuần.
- Chủ động phòng muỗi đốt bằng cách ngủ màn, mặc quần áo dài tay và sử dụng các biện pháp xua muỗi phù hợp.
- Phối hợp với chính quyền và ngành y tế khi địa phương triển khai các biện pháp xử lý ổ dịch, bao gồm phun hóa chất theo chỉ định chuyên môn.
Những việc làm này, nếu được thực hiện thường xuyên và đồng bộ, sẽ góp phần quan trọng trong phòng chống sốt xuất huyết tại cộng đồng, với mục tiêu: “Không có lăng quăng, bọ gậy thì không có nguy cơ bùng phát sốt xuất huyết”.
Khuyến cáo đặc biệt cho bệnh tay chân miệng trong trường học
Theo bà Chử Thị Chung, Trưởng khoa Sức khỏe môi trường - Y tế trường học thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, bệnh tay chân miệng lây truyền qua đường tiêu hóa và thường gặp ở trẻ trong lứa tuổi mầm non, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Bệnh có nguy cơ tăng nhanh tại các khu vực không bảo đảm vệ sinh và nơi tập trung đông trẻ nhỏ.
Để phòng ngừa, các trường học và nhóm lớp cần tích cực triển khai các hoạt động như vệ sinh, khử khuẩn chủ động, chuẩn bị hóa chất khử khuẩn, dụng cụ, vật tư và huy động đầy đủ nhân lực. Công tác truyền thông tới cha mẹ học sinh, người chăm sóc trẻ, giáo viên và cô nuôi về dấu hiệu nhận biết bệnh và biện pháp phòng chống cũng cần được tăng cường.
Bộ Y tế khuyến nghị thực hiện ba sạch: Ăn (uống) sạch, ở sạch, bàn tay sạch và chơi đồ chơi sạch. Các nhà trẻ, mẫu giáo, nhóm lớp trẻ tập trung và hộ gia đình có trẻ dưới 6 tuổi cần chủ động theo dõi sức khỏe của trẻ để kịp thời phát hiện bệnh và đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Trẻ bị bệnh phải được cách ly, không đến lớp ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi bệnh và không cho trẻ có biểu hiện bệnh đến lớp hoặc chơi với các trẻ khác.
Với sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế, chính quyền địa phương và cộng đồng, hy vọng rằng các biện pháp phòng chống dịch bệnh sẽ được thực hiện hiệu quả, góp phần giảm thiểu số ca mắc và tử vong trong thời gian tới.
