Mỗi năm, khi mùa mưa bắt đầu, nguy cơ người dân chạm mặt các loài rắn cũng tăng lên, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Thượng tá, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Tâm, Trung tâm Nuôi trồng, Nghiên cứu, Chế biến dược liệu Quân khu 9 (Trại rắn Đồng Tâm), mùa mưa là thời điểm rắn xuất hiện nhiều, trong đó có rắn hổ hồng.
Nhận dạng rắn hổ hồng qua chiếc cổ đỏ
Rắn hổ hồng, còn gọi là hổ lửa, rắn hoa cổ đỏ, sải cổ đỏ hay rắn học trò, có tên khoa học Rhabdophis subminiatus. Không có mang bạnh như rắn hổ mang, loài này nổi bật với mảng màu đỏ hoặc đỏ cam ngay sau đầu. Thân rắn thường màu xanh ô liu, xanh nâu hoặc nâu ánh lục; vảy lưng có gờ nhám, xen kẽ đốm sẫm dọc hai bên. Ở cá thể non, giữa đầu và cổ đỏ có dải vàng như vòng cổ, nhạt dần khi trưởng thành.
Rắn hổ lửa có kích thước trung bình, đa số dài 70-90 cm, một số cá thể vượt quá 1 m. Loài phân bố rộng ở Nam Á và Đông Nam Á, phổ biến tại Việt Nam, Thái Lan, Myanmar, Lào, Campuchia và Malaysia. Môi trường sống ưa thích là gần nguồn nước: ruộng lúa, ao hồ, sông suối, đầm lầy hoặc rìa rừng ẩm – nơi có nhiều ếch, nhái, cóc là thức ăn chính.
Bản tính nhút nhát nhưng nguy hiểm nếu bị cắn đủ lâu
Khác với suy nghĩ của nhiều người, rắn học trò không chủ động tấn công. Chúng nhút nhát, thường bỏ chạy khi bị phát hiện. Chỉ khi bị dồn vào đường cùng, rắn mới cuộn hình chữ S, hạ thấp đầu hoặc phồng cổ đỏ để đe dọa. Chúng hoạt động chủ yếu ban ngày nhưng cũng xuất hiện chiều tối hoặc đêm, nhất là sau mưa.
Điểm đặc biệt của rắn hổ hồng là một trong số rất ít loài vừa có nọc độc săn mồi vừa có độc tố hóa học tự vệ, theo Snake Radar. Nọc độc tiết qua cặp răng nanh phía sau hàm trên. Vì răng nanh nằm sâu trong miệng, rắn phải cắn giữ và thực hiện động tác nhai trong vài giây để nọc chảy theo rãnh răng vào nạn nhân. Một cú cắn lướt qua thường ít nguy hiểm hơn rắn hổ mang hay rắn lục, nhưng nếu rắn bám đủ lâu và truyền đủ nọc, hậu quả rất nghiêm trọng.
Ca ngộ độc điển hình và độc tính đáng sợ
Năm 1978, một nhà khoa học người Anh bị rắn hổ hồng cắn 4 lần vào ngón trỏ. Ban đầu ông chỉ thấy tê nhẹ, nhưng gần một ngày sau xuất hiện rối loạn đông máu nghiêm trọng, nước tiểu chuyển màu đen và phải truyền tới 10 đơn vị máu để giữ tính mạng. Ca bệnh này góp phần thay đổi nhận thức của giới y học về mức độ nguy hiểm của loài rắn này.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy nọc độc của rắn hổ hồng có độc tính đáng kể, với giá trị LD50 khoảng 1,29 mg/kg khi tiêm tĩnh mạch. Người bị cắn có thể đau dữ dội tại chỗ, sưng nề, bầm tím, chảy máu. Trường hợp nặng gây rối loạn đông máu, tổn thương thận, tụt huyết áp, chóng mặt, sốc và đe dọa tính mạng. Đặc biệt, hiện chưa có huyết thanh đặc hiệu điều trị nọc độc rắn hổ hồng, việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và kiểm soát biến chứng.
Vũ khí hóa học từ bufotoxin
Không chỉ có nọc độc, rắn hổ hồng còn sở hữu cơ chế phòng vệ hiếm gặp. Sau khi ăn cóc, chúng hấp thu bufotoxin trong cơ thể con mồi và tích lũy vào các tuyến đặc biệt nằm dưới mảng đỏ ở cổ. Khi bị tấn công, các tuyến này tiết ra chất dịch trắng đục chứa độc tố để xua đuổi kẻ săn mồi. Chất tiết này không được tiêm vào cơ thể mà hoạt động như vũ khí hóa học. Nếu bắn vào mắt, niêm mạc hoặc dính vào vết thương hở, nó có thể gây kích ứng, viêm và tổn thương mô.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không cầm nắm hoặc cố bắt rắn hổ hồng. Nếu không may bị cắn, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để theo dõi và điều trị. Không nên chủ quan khi triệu chứng ban đầu còn nhẹ, bởi các rối loạn đông máu và biến chứng toàn thân có thể xuất hiện nhiều giờ sau vết cắn.
