Suốt 4 năm kể từ khi được chẩn đoán động kinh vào năm 2022, bé gái 14 tuổi (ở Ninh Bình) phải đối mặt với các cơn co giật xuất hiện hằng ngày. Các cơn động kinh xảy ra bất ngờ, đặc biệt dễ bị khởi phát bởi những kích thích âm thanh như tiếng gà gáy, chuông điện thoại hay còi xe. Việc liên tục lên cơn động kinh khiến trẻ nhiều lần ngã, chấn thương vùng đầu và mặt.
Ảnh hưởng nặng nề đến nhận thức và học tập
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, bệnh động kinh kéo dài còn tác động nặng nề đến sự phát triển nhận thức của trẻ. Từ một học sinh bình thường, trẻ ngày càng gặp khó khăn trong học tập, khả năng tiếp thu giảm sút và cuối cùng không thể tiếp tục đến trường. Trước phẫu thuật, chỉ số IQ của trẻ chỉ còn 70.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, trẻ được chẩn đoán động kinh cục bộ và điều trị bằng 5 loại thuốc chống động kinh nhưng vẫn còn 2-10 cơn co giật mỗi ngày, có những ngày tới 30 cơn. Tại Trung tâm Thần kinh, trẻ được đánh giá chuyên sâu nhằm xác định ổ sinh động kinh để phẫu thuật điều trị, tuy nhiên kết quả chụp Cộng hưởng từ (MRI) sọ não không phát hiện tổn thương, đây là một khó khăn lớn.
Thách thức xác định ổ sinh động kinh khi MRI âm tính
Theo Thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thảo – Khoa Thăm dò chức năng, Trung tâm Thần kinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, với bệnh nhi động kinh không có tổn thương trên MRI sọ não, việc xác định ổ sinh động kinh là một thách thức lớn, không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả tại các trung tâm phẫu thuật động kinh lớn trên thế giới.
Sau khi phân tích kỹ càng về lâm sàng, thăm khám thần kinh, điện não đồ video và kết quả chụp PET, nhóm phẫu thuật động kinh của Bệnh viện Nhi Trung ương quyết định phẫu thuật 2 thì cho trẻ. Ở thì 1, các bác sĩ phẫu thuật đặt điện cực bề mặt vỏ não và điện cực điện não sâu. Trẻ được đặt tổng cộng 98 điện cực tại bề mặt và nhu mô não. Bệnh nhi được theo dõi, tiến hành các kích thích tại Trung tâm Thần kinh để xác định vùng sinh động kinh và bảo tồn chức năng vận động.
Phẫu thuật chính xác bảo tồn chức năng não
Bác sĩ chuyên khoa II Lê Nam Thắng – Trưởng khoa Ngoại Thần kinh, Phó Giám đốc Trung tâm Thần kinh, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, phẫu thuật động kinh là phương pháp điều trị chuyên sâu nhằm loại bỏ hoặc cô lập vùng não gây ra các cơn co giật. Phần lớn trẻ mắc động kinh kháng thuốc có liên quan đến các bất thường cấu trúc não như loạn sản vỏ não hoặc các rối loạn phát triển thần kinh từ sớm.
Thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thảo – Khoa Thăm dò chức năng đọc điện não đồ ngay tại phòng mổ để xác định chính xác vùng sinh động kinh, hỗ trợ phẫu thuật viên đưa ra quyết định can thiệp tối ưu. Mặc dù đã có nhiều loại thuốc chống động kinh, vẫn có khoảng 30-40% người bệnh không đáp ứng điều trị, trong đó phẫu thuật được xem là giải pháp hiệu quả giúp kiểm soát hoặc chấm dứt cơn động kinh.
Cũng theo bác sĩ Lê Nam Thắng, đối với những trường hợp động kinh phức tạp, kỹ thuật phẫu thuật động kinh kết hợp đặt điện cực bề mặt hoặc điện cực nội sọ để lập bản đồ sinh động kinh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của nhiều chuyên khoa. Từ khâu đặt điện cực, đọc điện não đồ ngay trong phòng mổ đến điều chỉnh thuốc mê đều phải được thực hiện chính xác nhằm xác định đúng vùng sinh động kinh cần loại bỏ, đồng thời bảo đảm an toàn tối đa cho người bệnh.
Thách thức lớn nhất ở bệnh nhi này là vùng sinh động kinh nằm sát khu vực vận động và cảm giác quan trọng của não. Vì vậy, phẫu thuật không chỉ nhằm loại bỏ vùng gây động kinh mà còn phải bảo tồn tối đa chức năng thần kinh. “Chúng tôi phải tính toán rất kỹ giới hạn cắt bỏ. Nếu cắt quá ít, trẻ có thể vẫn còn cơn động kinh; nhưng nếu cắt quá rộng, chức năng thần kinh có thể bị ảnh hưởng. Đây là lý do cần thực hiện điện não đồ nội sọ và lập bản đồ chức năng vỏ não trước phẫu thuật”, bác sĩ Nam Thắng chia sẻ.
Kết quả tích cực sau phẫu thuật
Hiện tại, sau 30 ngày phẫu thuật, bệnh nhi đã hết hoàn toàn các cơn co giật. Tình trạng sức khỏe tiến triển tốt, trẻ đang dần hòa nhập trở lại với cuộc sống thường ngày sau nhiều năm sống chung với bệnh động kinh.
Phẫu thuật động kinh là lĩnh vực chuyên sâu của thần kinh nhi khoa, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa như Nội thần kinh, Ngoại thần kinh, Chẩn đoán hình ảnh, Gây mê hồi sức… Việc ứng dụng thường quy các kỹ thuật hiện đại như Điện não đồ – video kéo dài, chụp PET não, điện não đồ nội sọ, lập bản đồ chức năng vỏ não cùng mô hình hội chẩn đa chuyên khoa đã góp phần nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị động kinh kháng thuốc ở trẻ em.
Tiến sĩ, bác sĩ Cao Vũ Hùng – Giám đốc Trung tâm Thần kinh cho biết, đây là trường hợp bệnh phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Khoa Nội Thần kinh, Khoa Ngoại Thần kinh và Khoa Thăm dò chức năng trong quá trình xác định vùng sinh động kinh. Mặc dù không phát hiện tổn thương trên cộng hưởng từ (MRI), các bác sĩ vẫn xác định chính xác ổ sinh động kinh và thực hiện phẫu thuật thành công. Kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của thăm khám lâm sàng tỉ mỉ, kết hợp với các kỹ thuật thăm dò chuyên sâu và kiến thức chuyên môn về giải phẫu chức năng não cũng như mạng lưới động kinh.
