Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương, Trưởng khoa Can thiệp điện quang, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp điện quang, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, sự khác biệt giữa hai bệnh nhân đột quỵ não cho thấy rõ giá trị của “giờ vàng” trong điều trị. Một người đến viện sớm có thể trở lại cuộc sống bình thường, người còn lại đến muộn phải đối mặt với di chứng suốt đời.
Ca thứ nhất: Đến muộn sau 12-24 giờ
Bệnh nhân nam 73 tuổi ở Yên Khánh, Ninh Bình. Khoảng 16 giờ chiều hôm trước, ông xuất hiện dấu hiệu yếu nửa người bên phải và đột ngột quên tên những người vừa gặp. Dù con trai định đưa đi viện ngay, bệnh nhân cho rằng triệu chứng đã đỡ nên quyết định ở nhà theo dõi.
Sáng hôm sau, bệnh nhân bị ngã, méo miệng, liệt hoàn toàn tay chân bên phải. Gia đình lập tức đưa đến bệnh viện, nhưng tới nơi là đầu giờ chiều, khi “giờ vàng” đã trôi qua. Kết quả chụp cho thấy bệnh nhân bị tắc nhánh động mạch não giữa bên trái, não đã xuất hiện các ổ nhồi máu do thiếu máu kéo dài.
Theo bác sĩ Cương, các triệu chứng từ chiều hôm trước cho thấy mạch máu chưa tắc hoàn toàn nhưng sau đó cục máu đông tiếp tục phát triển và gây tắc “cứng”. Khoảng 3-4,5 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng là “giờ vàng” để điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Trong thời gian này, nhiều tế bào não vẫn có thể cứu được nếu mạch máu được tái thông kịp thời.
Dù ê-kíp vẫn tái thông hoàn toàn được mạch máu bị tắc, phần não đã tổn thương không thể phục hồi. Bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương chia sẻ: “Trường hợp bệnh nhân phải đối mặt với nguy cơ mang di chứng suốt đời như yếu nửa người hoặc tàn tật, thậm chí chưa chắc đã tự chăm sóc được bản thân”.
Ca thứ hai: Đến viện trong giờ thứ hai, hồi phục hoàn toàn
Trái ngược hoàn toàn là trường hợp nữ bệnh nhân 57 tuổi. Buổi sáng sau khi thức dậy, bệnh nhân cảm thấy tê nhẹ một bên cơ thể. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, chị lập tức gọi người nhà đưa đến bệnh viện. Khi nhập viện, bệnh nhân mới ở giờ thứ hai kể từ khi khởi phát triệu chứng.
Kết quả chụp xác định bệnh nhân bị tắc hoàn toàn một động mạch não do cục máu đông từ tim di chuyển lên trong bối cảnh có tiền sử rung nhĩ. Quy trình cấp cứu đột quỵ được kích hoạt, đưa bệnh nhân vào can thiệp. Sau khoảng 20 phút lấy huyết khối, mạch máu được tái thông hoàn toàn. Ngay trên bàn mổ, người bệnh đã cảm nhận tay chân bớt yếu, giọng nói rõ ràng hơn.
Sau 5 ngày điều trị, bệnh nhân được xuất viện trong tình trạng hoàn toàn bình thường và có thể trở lại sinh hoạt, tập thể dục, nấu ăn, chăm sóc gia đình như trước.
Khẳng định: “Đến sớm thì làm gì cũng dễ”
Bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương nhấn mạnh: “Đến sớm thì làm gì cũng dễ và khả năng hồi phục gần như hoàn toàn”. Điểm khác biệt giữa hai trường hợp không nằm ở kỹ thuật điều trị. “Cả hai ca đều được tái thông hoàn toàn mạch máu. Nhưng một người đến viện ở giờ thứ nhất, thứ hai, còn một người đến sau khoảng 12-24 giờ. Khi vùng não đã thiếu oxy quá lâu và tổn thương không hồi phục thì không có sự kỳ diệu hay tiến bộ y học nào có thể khỏa lấp được hậu quả đó”, bác sĩ đánh giá.
Quy trình chẩn đoán và can thiệp đột quỵ
Khi nghi ngờ đột quỵ, việc đầu tiên tại bệnh viện là chụp hình ảnh để xác định mức độ tổn thương não và vị trí mạch máu bị tắc. Bác sĩ sẽ lựa chọn chiến lược can thiệp phù hợp. Có hai phương pháp chính để lấy huyết khối: một là sử dụng ống hút áp lực âm để hút cục máu đông ra ngoài; hai là sử dụng stent lấy huyết khối. Khi stent được mở bung, cục máu đông sẽ mắc vào mắt lưới của dụng cụ và được kéo ra ngoài cùng với stent.
Trong can thiệp lấy huyết khối cơ học, ống thông được đưa từ động mạch đùi, đi qua động mạch chủ, lên vùng cổ và vào đúng vị trí cục máu đông trong não dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch.
Theo bác sĩ, phần lớn các cục máu đông gây đột quỵ xuất phát từ tim hoặc từ các mảng xơ vữa trong lòng mạch. Ở giai đoạn sớm, cục máu đông còn nguyên khối nên việc lấy ra tương đối thuận lợi. Ngược lại, nếu để quá lâu, cục huyết khối sẽ dần bị tiêu, xơ hóa hoặc vỡ thành nhiều mảnh nhỏ. Khi đó, việc lấy huyết khối trở nên khó khăn hơn, đồng thời các mảnh nhỏ có thể tiếp tục trôi xuống những nhánh mạch xa hơn, gây tắc các mạch máu nhỏ trong não.
Chính vì vậy, theo bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương, yếu tố quyết định kết quả điều trị không chỉ là kỹ thuật can thiệp mà còn là thời gian người bệnh được đưa đến bệnh viện. Nhận biết sớm các dấu hiệu đột quỵ và đến viện ngay trong “giờ vàng” có thể cứu sống bệnh nhân và giảm thiểu di chứng nặng nề.
