Nắng nóng ảnh hưởng trí nhớ học sinh ôn thi: Chuyên gia cảnh báo 3 bệnh lý nguy hiểm
Ngày 10 tháng 4, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, đại diện Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam, đã chia sẻ những thông tin quan trọng về tác động của thời tiết nắng nóng đến sức khỏe, đặc biệt là đối với học sinh trong giai đoạn ôn thi căng thẳng. Theo bác sĩ Hoàng, cơ thể con người luôn duy trì nhiệt độ lõi ổn định trong khoảng từ 36,5 đến 37,5 độ C. Khi thời tiết trở nên quá nóng, đặc biệt là trong các đợt nắng nóng kéo dài, hệ thống điều hòa thân nhiệt phải hoạt động liên tục để tỏa bớt nhiệt lượng dư thừa.
Không chỉ gây ra cảm giác mệt mỏi và khó chịu thông thường, nắng nóng còn âm thầm tác động tiêu cực đến trí nhớ và khả năng tập trung của học sinh đang trong giai đoạn ôn thi quan trọng. Điều này có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả học tập và thi cử nếu không được quan tâm đúng mức.
3 bệnh lý do nóng từ nhẹ đến nặng cần nhận biết sớm
Theo bác sĩ Hoàng, các bệnh lý liên quan đến nắng nóng tồn tại trên một "phổ" từ mức độ nhẹ đến rất nặng. Việc nhận biết sớm từng mức độ sẽ giúp phụ huynh, giáo viên và chính các em học sinh chủ động xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra. Dưới đây là 3 tình trạng thường gặp:
- Chuột rút do nóng: Tình trạng này thường xảy ra khi vận động trong môi trường nóng, ra nhiều mồ hôi nhưng chỉ bù nước mà không bổ sung đầy đủ điện giải. Khi đó, nồng độ natri trong máu giảm tương đối, dẫn đến hiện tượng co cứng các nhóm cơ lớn như bắp chân, đùi, cánh tay hoặc bụng. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm của tình trạng mất cân bằng điện giải trong cơ thể.
- Kiệt sức do nhiệt: Đây là giai đoạn cơ thể đã mất đi một lượng lớn nước và điện giải, nhưng cơ chế điều hòa thân nhiệt vẫn còn hoạt động. Người bệnh thường có biểu hiện ra mồ hôi nhiều, da lạnh ẩm và nhợt nhạt; mạch đập nhanh nhưng yếu; kèm theo các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, đau đầu và cảm giác mệt lả. Nhiệt độ cơ thể trong trường hợp này dao động từ 38 độ C đến dưới 40 độ C. Nếu không được nghỉ ngơi và bù dịch kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển nhanh chóng thành sốc nhiệt nguy hiểm.
- Sốc nhiệt: Đây là tình trạng cấp cứu tối khẩn cấp, khi trung tâm điều nhiệt của cơ thể bị rối loạn nghiêm trọng, cơ thể không còn khả năng tiết mồ hôi để làm mát, và thân nhiệt tăng cao trên 40 độ C. Người bệnh có biểu hiện da nóng, khô và đỏ; rối loạn ý thức như lú lẫn, nói sảng, mất định hướng, thậm chí co giật hoặc hôn mê. Nếu không được hạ nhiệt nhanh chóng, nguy cơ tổn thương não, suy gan, suy thận và tử vong là rất cao.
Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh: "Tóm lại, người bị kiệt sức do nhiệt thường vẫn còn đổ mồ hôi, mệt mỏi nhưng còn tỉnh táo. Ngược lại, sốc nhiệt thường có biểu hiện da khô, nóng, không còn mồ hôi, kèm theo rối loạn ý thức - đây là dấu hiệu báo động đỏ cần được xử trí ngay lập tức."
Xử trí ban đầu khi nghi ngờ bệnh lý do nóng
Khi phát hiện các biểu hiện bất thường như đau đầu, chóng mặt, uể oải, chuột rút, buồn nôn hoặc da nóng, cần nhanh chóng thực hiện các bước sau:
- Đưa người bệnh vào nơi mát mẻ, thoáng khí, tốt nhất là phòng có điều hòa nhiệt độ hoặc khu vực râm mát.
- Nới lỏng quần áo, tháo giày vớ để cơ thể dễ dàng tỏa nhiệt.
- Làm mát tích cực bằng cách lau người bằng khăn ướt, chườm lạnh tại các vị trí như cổ, nách, bẹn; kết hợp sử dụng quạt và làm ẩm da để tăng hiệu quả hạ nhiệt.
- Nếu người bệnh còn tỉnh táo, có thể cho uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc dung dịch điện giải. Không nên cho uống quá nhiều nước cùng một lúc để tránh nguy cơ nôn mửa.
Trường hợp người bệnh có biểu hiện lơ mơ, nôn liên tục hoặc có dấu hiệu rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu ngay lập tức và không cố gắng cho uống nước vì dễ gây sặc nguy hiểm.
Bác sĩ Hoàng cũng lưu ý quan trọng: sốc nhiệt không phải là sốt do nhiễm trùng nên các thuốc hạ sốt thông thường như paracetamol không có tác dụng trong trường hợp này. Ngược lại, việc sử dụng thuốc trong bối cảnh gan, thận đang bị ảnh hưởng do nhiệt độ cao có thể làm tăng nguy cơ độc tính. Nguyên tắc xử trí chính là hạ nhiệt nhanh bằng phương pháp vật lý, bù dịch và chuyển người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng hồi sức kịp thời.
Phòng ngừa hiệu quả cho học sinh ôn thi
Đối với học sinh đang trong giai đoạn ôn thi căng thẳng, chỉ một đợt kiệt sức do nhiệt cũng có thể làm giảm sức bền, trí nhớ và khả năng tập trung trong nhiều ngày liên tiếp. Vì vậy, phòng ngừa luôn là giải pháp hiệu quả và ít tốn kém hơn so với điều trị.
Uống nước đúng cách và đủ lượng: Trong những ngày nắng nóng, nhu cầu nước của cơ thể tăng lên rõ rệt, nhưng việc uống quá nhiều nước lọc đơn thuần cũng không tốt. Khi uống nhiều nước mà không bù khoáng chất, nồng độ natri trong máu có thể bị pha loãng, dẫn đến tình trạng hạ natri máu nhẹ với các biểu hiện như đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn, chuột rút và khó tập trung.
Phụ huynh có thể hướng dẫn con em mình ước tính lượng nước nền cần thiết theo cân nặng (ví dụ khoảng 30 ml/kg/ngày tùy thuộc vào lứa tuổi và tình trạng sức khỏe), sau đó cộng thêm từ 0,5 đến 1 lít nếu thời tiết rất nóng hoặc có vận động nhiều. Nước nên được chia nhỏ và uống rải rác trong ngày, tránh để tình trạng khát khô họng mới bắt đầu uống.
Ngoài nước lọc thông thường, có thể sử dụng luân phiên các loại nước sau:
- Nước chanh pha loãng với một chút muối hoặc mật ong, giúp bù điện giải nhẹ và cung cấp vitamin C cần thiết.
- Nước dừa với lượng vừa phải, là nguồn cung cấp kali và natri tự nhiên cho cơ thể.
- Một số loại nước thảo mộc như rau má, diếp cá, trà xanh nhạt… có tác dụng giải nhiệt và lợi tiểu nhẹ, nhưng cần chú ý vệ sinh nguồn nước và tránh uống quá đặc hoặc quá nhiều trong ngày.
Đồng thời, cần hạn chế các loại nước ngọt có ga, nước tăng lực, trà sữa… vì hàm lượng đường cao trong các loại nước này sẽ làm đường huyết dao động mạnh, dễ gây cảm giác "lên rồi tụt" năng lượng, ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định tinh thần và giấc ngủ của học sinh.
