Cái chết của nhà văn trinh thám nổi tiếng Nhật Bản Higashino Keigo vì ung thư đại trực tràng đã khiến nhiều độc giả bàng hoàng và một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về căn bệnh ung thư có tỷ lệ mắc cao nhưng thường được phát hiện ở giai đoạn muộn.
Ung thư đại trực tràng: 'Sát thủ thầm lặng'
Theo bác sĩ Ngô Văn Kiệt, chuyên khoa Gan mật - Tiêu hóa tại Bệnh viện Trung Sơn (Đài Bắc, Trung Quốc), điều đáng lo ngại nhất của ung thư đại trực tràng là bệnh hầu như không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Lòng đại tràng có đường kính rộng nên khối u thường phải phát triển đến kích thước lớn mới ảnh hưởng đến quá trình đại tiện. Thành ruột không nhạy cảm với cảm giác đau do khối u gây ra, khiến người bệnh ở giai đoạn 0 hoặc I hầu như không có biểu hiện bất thường. Chỉ khi khối u gây tắc ruột hoặc xâm lấn các mô xung quanh, các triệu chứng mới xuất hiện.
Điều đáng mừng là đây cũng là giai đoạn có hiệu quả điều trị cao nhất. Phần lớn ung thư đại trực tràng phát triển từ polyp tuyến, và quá trình một polyp lành tính chuyển thành ung thư thường kéo dài từ 5 đến 10 năm. Nếu phát hiện polyp qua nội soi đại tràng và cắt bỏ kịp thời, nguy cơ tiến triển thành ung thư có thể được ngăn chặn. Với những trường hợp được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị đúng cách, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể vượt 90%.
Thiếu máu không rõ nguyên nhân là dấu hiệu cần lưu ý
Nhiều người cho rằng đi ngoài ra máu là dấu hiệu đặc trưng của ung thư đại trực tràng, nhưng bác sĩ Ngô Văn Kiệt nhấn mạnh rằng triệu chứng còn phụ thuộc vào vị trí khối u. Ở đại tràng phải, lòng ruột rộng và phân còn lỏng nên khối u phát triển thường không gây tắc ruột hay đi ngoài ra máu. Trên lâm sàng, không ít bệnh nhân chỉ đến khám vì thiếu máu kéo dài không rõ nguyên nhân, thường xuyên mệt mỏi, dễ hụt hơi khi leo cầu thang, hoặc xét nghiệm sức khỏe phát hiện hemoglobin thấp. Sau kiểm tra chuyên sâu, họ mới được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng dù trước đó hoàn toàn không có triệu chứng tiêu hóa.
Ngược lại, ở đại tràng trái và trực tràng, lòng ruột hẹp hơn và phân đã thành khuôn, nên các triệu chứng thường rõ ràng hơn như đi ngoài ra máu, phân nhỏ dẹt bất thường, cảm giác đi ngoài không hết, hoặc mót rặn liên tục sau đại tiện. Bác sĩ lưu ý không thể chỉ dựa vào màu sắc máu để xác định nguyên nhân; dù máu đỏ tươi, đỏ sẫm hay lẫn trong phân, người bệnh đều nên được thăm khám chuyên khoa. Nếu các biểu hiện sau kéo dài trên 2 tuần, cần đi khám càng sớm càng tốt: thay đổi thói quen đại tiện, phân nhỏ bất thường, đi ngoài ra máu hoặc có chất nhầy, luôn có cảm giác muốn đi ngoài dù vừa đại tiện, thiếu máu không rõ nguyên nhân, sụt cân bất thường, đau bụng hoặc đầy hơi kéo dài.
Chế độ ăn uống và vận động phòng ngừa
Để giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng, bác sĩ khuyến nghị hạn chế tiêu thụ thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn và thịt cừu. Tổng lượng thịt chín mỗi tuần nên duy trì khoảng 350-500g, tương đương ba lòng bàn tay. Các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, giăm bông cũng nên hạn chế tối đa. Bên cạnh đó, mỗi người nên bổ sung 25-30g chất xơ mỗi ngày, duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, và giữ cân nặng cùng vòng eo ở mức khỏe mạnh.
Tầm soát định kỳ là biện pháp hiệu quả nhất
Bác sĩ Ngô Văn Kiệt nhấn mạnh rằng lối sống lành mạnh chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, chứ không thể thay thế việc tầm soát. Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân chỉ cho biết đường tiêu hóa có khả năng đang chảy máu, nhưng không thể xác định nguyên nhân. Nếu kết quả dương tính, người bệnh cần thực hiện nội soi đại trực tràng để xác định vị trí tổn thương. Đây là phương pháp duy nhất giúp phát hiện và cắt bỏ polyp ngay trong quá trình nội soi, từ đó ngăn ngừa nguy cơ phát triển thành ung thư.
Những người từng có polyp đại trực tràng, mắc bệnh viêm ruột mạn tính, hoặc có người thân bậc một (cha mẹ, anh chị em ruột, con) mắc ung thư đại trực tràng được xếp vào nhóm nguy cơ cao. Các đối tượng này nên trao đổi với bác sĩ để cân nhắc nội soi sớm và theo dõi định kỳ nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh.
