Đường và ung thư: Mối liên hệ phức tạp được giải mã từ chuyên gia y tế
Có nhiều câu hỏi được đặt ra trong cộng đồng: Đường có thực sự gây ung thư không? Liệu đường có nuôi dưỡng tế bào ung thư khiến chúng phát triển mạnh mẽ hơn? Và việc tiêu thụ đường thông qua thức ăn và đồ uống hàng ngày ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe tổng thể của chúng ta? Đường và ung thư là hai vấn đề thường xuyên được liên kết với nhau, nhưng đâu mới là quan điểm chính xác dựa trên khoa học?
Glucose: Nhiên liệu thiết yếu cho sự sống của mọi tế bào
Đường tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, với dạng đơn giản nhất là các phân tử đơn lẻ như glucose và fructose. Những phân tử này có thể kết hợp thành cặp hoặc chuỗi dài hơn. Tất cả các tổ hợp này đều là carbohydrate, đóng vai trò là nguồn năng lượng chính cho cơ thể con người.
Dạng đường phổ biến nhất mà chúng ta biết đến là đường ăn – một loại đường đơn giản hòa tan trong nước và tạo vị ngọt. Tên khoa học của nó là sucrose, được cấu thành từ các tinh thể glucose và fructose. Đường ăn thường được tinh chế qua quá trình xử lý công nghiệp để chiết xuất từ nguồn tự nhiên như mía hoặc củ cải đường. Ngay cả thực phẩm chưa qua chế biến cũng có thể chứa nhiều đường đơn, ví dụ như mật ong, vốn chủ yếu được làm từ glucose và fructose và gần như là đường nguyên chất.
Tế bào ung thư và nhu cầu glucose: Sự thật đằng sau hiệu ứng Warburg
Hầu hết mọi bộ phận trong cơ thể con người đều được tạo thành từ các tế bào sống, giúp chúng ta thực hiện các chức năng như nhìn, thở, cảm nhận và suy nghĩ. Dù công việc của chúng khác nhau, tất cả tế bào đều cần năng lượng để tồn tại và hoạt động. Chúng biến chất dinh dưỡng từ chế độ ăn uống thành ATP, một dạng năng lượng có thể sử dụng, và quá trình này bắt đầu với glucose.
Glucose là nhiên liệu cơ bản cung cấp năng lượng cho từng tế bào, bao gồm cả tế bào ung thư. Khi con người tiêu thụ thực phẩm giàu glucose như đồ uống có ga, glucose được hấp thụ trực tiếp vào máu. Với thực phẩm giàu tinh bột như mì ống, enzyme trong hệ tiêu hóa sẽ phân hủy chúng thành glucose. Ngay cả khi thiếu carbohydrate, tế bào có thể chuyển hóa chất béo và protein thành glucose như một biện pháp cuối cùng, vì chúng cần glucose để sống sót.
Quan điểm của chuyên gia: Đường không chỉ là chất ngọt mà còn là tín hiệu sinh học
Theo PGS.TS.BS Lê Xuân Hải, Trưởng khoa Miễn dịch tại Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, chúng ta không nên xem đường chỉ là chất ngọt thông thường, mà hãy coi nó như một tín hiệu sinh học quan trọng. Ông giải thích: "Một thìa đường đi vào cơ thể không chỉ làm tăng glucose, nó còn kích hoạt insulin tăng vọt; IGF-1 bật lên; tín hiệu tăng sinh tế bào được mở khóa. Và nếu lặp lại mỗi ngày, cơ thể bạn sẽ chuyển từ trạng thái sống sang trạng thái tăng sinh".
Bác sĩ Hải cũng nhấn mạnh vai trò của đường tinh luyện, ví nó như "nhiên liệu sạch hay xăng tinh khiết đổ thẳng vào động cơ" cho khối u. Đường tinh luyện, hay sucrose qua chế biến công nghiệp cao, loại bỏ gần như hoàn toàn tạp chất nhưng cũng làm mất đi các khoáng chất, vitamin và chất chống oxy hóa. Việc tiêu thụ thường xuyên loại đường này có thể dẫn đến tăng đường huyết nhanh, insulin máu tăng theo, gây ra kháng insulin mãn tính. Điều này tạo ra vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm như viêm âm ỉ, stress oxy hóa tăng, và DNA dễ tổn thương hơn – tất cả đều là "nền đất" cho ung thư phát triển.
Bác sĩ Hải giải thích thêm: "Ung thư không 'ăn đường' nhưng nó sống nhờ môi trường đường tạo ra. Cơ thể bạn không đọc nhãn mác là đường trắng, đường nâu, hay mật ong,... mà cơ thể chỉ 'đọc' glucose và insulin. Cùng một lượng đường, với những người có sức khỏe tốt thì không sao, nhưng với những người bị kháng insulin thì thành độc. Bởi khối u có 'nguồn cung ổn định', viêm xâm lấn. Tế bào ung thư có một đặc điểm là ưa glucose và chạy theo hiệu ứng Warburg. Không phải đường gây ung thư trực tiếp mà đường tạo ra một hệ sinh thái mà ung thư thích sống trong đó".
Béo phì và nguy cơ ung thư: Mối liên hệ không thể phủ nhận
Bác sĩ Hoàng Phan Quỳnh Trang từ Khoa Hóa trị liệu và bệnh máu tại Viện Ung thư Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chia sẻ: Các tế bào ung thư thường phát triển nhanh chóng và nhân lên với tốc độ cao, do đó tiêu tốn nhiều năng lượng, đòi hỏi lượng glucose lớn. Tuy nhiên, chúng cũng cần các chất dinh dưỡng khác như axit amin và chất béo, không chỉ "thèm" ăn đường.
Bác sĩ Trang nhấn mạnh: "Ăn nhiều đường lâu ngày có thể khiến bạn tăng cân và bằng chứng khoa học chắc chắn cho thấy thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ mắc 13 loại ung thư khác nhau. Trên thực tế, béo phì là nguyên nhân gây ung thư lớn nhất có thể phòng ngừa được sau hút thuốc".
Giảm đường có ngăn ngừa ung thư? Câu trả lời từ khoa học
Nhiều người thắc mắc: Nếu đường thúc đẩy ung thư và tế bào ung thư cần nhiều glucose, việc cắt đường khỏi chế độ ăn có thể giúp ngăn chặn ung thư phát triển hay thậm chí ngăn ngừa từ đầu? Thật không may, vấn đề không đơn giản như vậy. Tất cả các tế bào khỏe mạnh đều cần glucose, và không có cách nào để cơ thể chỉ cung cấp glucose cho tế bào khỏe mạnh mà không cho tế bào ung thư. Hiện không có bằng chứng nào cho thấy chế độ ăn "không đường" làm giảm nguy cơ ung thư hoặc tăng cơ hội sống sót sau chẩn đoán.
Hơn nữa, việc tuân theo chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt với lượng carbohydrate rất thấp có thể gây hại cho sức khỏe lâu dài do loại bỏ các thực phẩm giàu chất xơ và vitamin. Thông điệp quan trọng là: Mặc dù loại bỏ đường hoàn toàn không ngăn chặn được ung thư, nhưng chúng ta có thể giảm nguy cơ bằng cách đưa ra lựa chọn lành mạnh và giảm lượng đường "tự do" trong chế độ ăn.
Lời khuyên thực tế để bảo vệ sức khỏe
Bác sĩ Trang chia sẻ: "Một trong những cách dễ nhất để giảm lượng đường 'đơn giản' là cắt giảm đồ uống có đường như đồ uống có ga và nước tăng lực, vì chúng có thể chứa nhiều hơn lượng đường tự do tối đa hàng ngày được khuyến nghị chỉ trong một khẩu phần. Các thực phẩm có đường rõ ràng khác như kẹo, sô cô la, bánh ngọt và bánh quy cũng nên được giữ làm đồ ăn vặt. Đọc nhãn thông tin dinh dưỡng và kiểm tra danh sách thành phần có thể giúp bạn chọn các loại thực phẩm ít đường hơn".
Con người không thể sống thiếu glucose, nhưng hoàn toàn có thể lựa chọn các loại thực phẩm lành mạnh để bảo vệ sức khỏe. Bằng cách hiểu rõ mối liên hệ giữa đường và ung thư, chúng ta có thể đưa ra quyết định thông minh hơn trong chế độ ăn uống hàng ngày.
