Nam sinh 17 tuổi bị xẹp phổi chỉ sau động tác vươn vai buổi sáng
Một câu chuyện y tế hy hữu vừa xảy ra khi hai thiếu niên cao gầy ở Trung Quốc phải nhập viện cấp cứu vì tràn khí màng phổi tự phát, chỉ sau một động tác vươn vai đơn giản vào buổi sáng. Sự việc này làm dấy lên lo ngại về sức khỏe ở nhóm thanh thiếu niên có thể trạng đặc biệt.
Hai trường hợp hy hữu với cùng chẩn đoán
Theo thông tin từ khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, Tiểu Tôn, 17 tuổi, đã trải qua cơn đau nhói ở ngực phải, khó thở và ho nhẹ ngay sau khi vươn vai vào buổi sáng. Gia đình nhanh chóng đưa em đi cấp cứu, nơi kết quả chụp cắt lớp vi tính lồng ngực cho thấy phổi phải của em bị xẹp tới 70%. Với chiều cao 1m75 và cân nặng chỉ 53kg, Tiểu Tôn được mô tả có thân hình "cây sào" điển hình.
Trường hợp thứ hai là một nam sinh 16 tuổi, cũng thức dậy với cơn đau ngực không rõ nguyên nhân, kèm theo tức ngực và khó thở ngày càng tăng. Kết quả chẩn đoán tương tự: tràn khí màng phổi tự phát. May mắn, cả hai bệnh nhân đều được cấp cứu kịp thời và tình trạng hiện đã cải thiện.
Nguyên nhân và cơ chế của tràn khí màng phổi tự phát
Bác sĩ Vương Thiên Bằng, thuộc khoa Cấp cứu, giải thích rằng tràn khí màng phổi tự phát có thể hiểu đơn giản là phổi tự "bị rò khí". Phổi được bao bọc bởi hai lớp màng phổi áp sát nhau, tạo thành một khoang kín gọi là khoang màng phổi. Khi một điểm yếu trên bề mặt phổi tự vỡ, không khí từ trong phổi rò rỉ vào khoang này, tích tụ và ép phổi xẹp lại, gây khó thở.
Theo các nghiên cứu, bệnh này có xu hướng gặp nhiều ở nam giới trẻ, đặc biệt là những người cao và gầy, với tỷ lệ mắc ở nam cao gấp 3 đến 6 lần so với nữ. Nguyên nhân được cho là trong giai đoạn dậy thì, chiều cao tăng nhanh nhưng sự phát triển của phổi có thể chưa theo kịp, dẫn đến hình thành các bóng khí yếu. Khi áp lực trong lồng ngực tăng lên do ho mạnh, nín thở, gắng sức, hoặc thậm chí chỉ là một động tác vươn vai, những bóng khí này có thể vỡ và gây tràn khí màng phổi.
Bác sĩ cũng lưu ý rằng một số trường hợp khởi phát khi đang nghỉ ngơi, không hề vận động mạnh. Ngoài yếu tố thể trạng, căng thẳng kéo dài và thức khuya cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Chẩn đoán và điều trị
Trong chẩn đoán, chụp X-quang ngực thường là bước sàng lọc đầu tiên để phát hiện phổi bị chèn ép. Tuy nhiên, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực được xem là tiêu chuẩn vàng vì có thể phát hiện cả những ổ tràn khí nhỏ, đánh giá chính xác mức độ xẹp phổi và phát hiện các bóng khí gây bệnh.
Tùy theo mức độ nghiêm trọng, điều trị có thể bao gồm dẫn lưu khoang màng phổi hoặc phẫu thuật nội soi lồng ngực ít xâm lấn. Với những người có nguy cơ cao hoặc tái phát, phẫu thuật thường được khuyến nghị để hạn chế tái diễn.
Khuyến cáo phòng ngừa cho nhóm nguy cơ
Các bác sĩ đưa ra nhiều khuyến cáo quan trọng cho những người từng bị tràn khí màng phổi hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao như thanh thiếu niên cao gầy:
- Tránh các hành động làm tăng áp lực lồng ngực đột ngột, như nâng vật nặng bằng cách cúi gập người. Thay vào đó, nên ngồi xổm và dùng lực chân.
- Uống đủ nước và ăn nhiều rau quả để tránh táo bón, hạn chế rặn mạnh khi đi vệ sinh.
- Khi ho hoặc hắt hơi, nên dùng tay hoặc gối ôm nhẹ vùng ngực bụng để giảm lực tác động.
- Ưu tiên các hoạt động nhẹ như đi bộ chậm hoặc thái cực quyền, tránh môn thể thao đối kháng như bóng rổ, bóng đá, và các bài tập phải nín thở như hít đất, cử tạ.
- Người hút thuốc cần bỏ thuốc hoàn toàn và tránh môi trường có khói thuốc thụ động.
- Đặc biệt, khi tràn khí màng phổi chưa hồi phục hoàn toàn, tuyệt đối không đi máy bay vì thay đổi áp suất ở độ cao có thể làm khí trong khoang màng phổi giãn nở, khiến tình trạng nặng hơn. Chỉ nên cân nhắc bay khi phổi đã nở lại hoàn toàn và được bác sĩ xác nhận an toàn.
Tràn khí màng phổi tự phát không phải lúc nào cũng do chấn thương. Đôi khi, chỉ một động tác rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày, như vươn vai, cũng có thể trở thành "giọt nước tràn ly" với người có yếu tố nguy cơ. Do đó, việc nhận thức và phòng ngừa là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe.
