Luật Phòng Chống Thuốc Lá Sau 13 Năm: Thành Tựu Khiêm Tốn Và Thách Thức Đang Gia Tăng
Trải qua 13 năm thực thi, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đóng góp tích cực vào việc kéo giảm tỷ lệ hút thuốc trong cộng đồng. Tỷ lệ này ở người trưởng thành và thanh thiếu niên đã có xu hướng giảm, nhưng kết quả vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng ban đầu. Tốc độ giảm còn khá chậm, chỉ đạt khoảng 3% trong vòng 10 năm qua, cho thấy những hạn chế trong công tác kiểm soát.
Thực Trạng Đáng Báo Động: Số Liệu Và Hệ Lụy Nghiêm Trọng
Hiện nay, Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ hút thuốc cao trên thế giới. Cụ thể, khoảng 15,8 triệu người đang hút thuốc, đưa nước ta vào nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất toàn cầu, và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá là nguyên nhân trực tiếp gây ra hơn 100.000 ca tử vong, tạo ra gánh nặng y tế và xã hội khổng lồ.
Về mặt kinh tế, thiệt hại do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng vào năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Khi tính cả các tổn thất về xã hội và môi trường, con số này có thể vượt quá 2% GDP mỗi năm. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã chỉ rõ, hút thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau, từ ung thư đến các bệnh tim mạch, làm trầm trọng thêm gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm.
Thách Thức Mới: Sự Bùng Nổ Của Thuốc Lá Điện Tử Và Các Sản Phẩm Nicotine
Một trong những vấn đề nổi cộm hiện nay là sự xuất hiện và lan rộng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine mới. Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh rằng nhiều quy định của luật hiện hành đã không còn phù hợp, gây ra các khó khăn, vướng mắc trong quản lý. Các sản phẩm này được sử dụng dưới nhiều dạng như hút, hít, ngậm, nhai, kèm theo các chất nicotine gây nghiện hoặc dung dịch chưa xác định được mức độ nguy hại, tiềm ẩn nguy cơ lớn cho sức khỏe cộng đồng.
Ngoài ra, tình trạng vi phạm các quy định về địa điểm cấm hút thuốc vẫn còn phổ biến, dẫn đến tác hại từ khói thuốc thụ động. Qua giám sát, việc bán và trưng bày thuốc lá không tuân thủ quy định cũng diễn ra thường xuyên, với trung bình 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn, làm gia tăng nguy cơ tiếp cận thuốc lá ở giới trẻ.
Định Hướng Sửa Đổi Luật: Ưu Tiên Bảo Vệ Sức Khỏe Và Ứng Phó Thách Thức
Trước những thách thức này, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã có nhiều chủ trương quan trọng để tăng cường công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Các văn bản như Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội đã đặt mục tiêu kiểm soát chặt chẽ hơn, bao gồm cấm sản xuất, kinh doanh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) và Luật Đầu tư cũng đã điều chỉnh để tăng thuế và cấm đầu tư vào các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.
Thực hiện phân công của Chính phủ, Bộ Y tế đang xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo Tiến sĩ, bác sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh, dự thảo luật này thể chế hóa đầy đủ các quan điểm của Đảng, ưu tiên bảo vệ sức khỏe nhân dân lên trên lợi ích kinh tế. Dự thảo tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm:
- Cấm toàn diện sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, và các sản phẩm thuốc lá mới khác.
- Cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ, nhằm giảm khả năng tiếp cận và tính hấp dẫn của sản phẩm.
Quá trình sửa đổi luật lần này đặt ưu tiên cao nhất là bảo vệ sức khỏe nhân dân, hướng tới một môi trường sống không khói thuốc và phát triển bền vững. Dự án không chỉ khắc phục những bất cập hiện hữu, mà còn là bước đi chiến lược để chủ động ứng phó với các thách thức mới, giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, đóng góp vào mục tiêu phát triển lâu dài của đất nước.
