Nhiều người đi khám sức khỏe nhận kết quả siêu âm có dòng "gan nhiễm mỡ" liền lo lắng, thậm chí mua thuốc bổ gan quảng cáo trên mạng. Trước thực trạng này, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) đã lên tiếng giải thích và đưa ra lời khuyên hữu ích.
Gan nhiễm mỡ là gì và mức độ nguy hiểm?
Gan bình thường chứa khoảng 3–5% trọng lượng là mỡ. Khi lượng mỡ vượt quá 5%, được gọi là gan nhiễm mỡ. Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, có hai dạng chính: gan nhiễm mỡ do rượu bia và gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) liên quan đến thừa cân, ít vận động, ăn nhiều đồ chiên rán, đồ ngọt, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, thức khuya hoặc giảm cân quá nhanh.
Siêu âm ổ bụng phân loại ba mức độ: độ 1 (nhẹ) – gan tăng sáng nhẹ, mạch máu rõ; độ 2 (trung bình) – gan sáng hơn, ranh giới mờ; độ 3 (nặng) – không phân biệt được mạch máu và cơ hoành. PGS Hiếu nhấn mạnh: "Gan nhiễm mỡ độ 1 không đáng lo, chỉ cần thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt là cải thiện được".
Nguyên nhân kết quả siêu âm thường ghi "gan nhiễm mỡ"
Thống kê cho thấy khoảng 25–30% người trưởng thành Việt Nam có gan nhiễm mỡ từ độ 1 trở lên, đặc biệt ở nhóm thừa cân, vòng bụng lớn. Ba nguyên nhân chính: thứ nhất, bác sĩ thường có sẵn kết luận này trong mẫu máy tính, đôi khi quên sửa; thứ hai, đánh giá trên siêu âm mang tính chủ quan, do gan nhiễm mỡ sẽ sáng hơn (tăng âm); thứ ba, yếu tố nhiễu từ chất lượng máy và cơ địa. PGS Hiếu lưu ý: "Nhiều trường hợp chỉ nhiễm mỡ nhẹ sau một đợt ăn uống dầu mỡ, thức khuya, và có thể thay đổi theo thời gian".
Lời khuyên cụ thể cho người có kết quả gan nhiễm mỡ
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu khuyên: Thứ nhất, hỏi bác sĩ siêu âm xem mức độ mấy; nếu không trả lời được thì kết quả không đáng tin. Thứ hai, nếu độ 1, đừng lo lắng, chỉ cần giảm bia rượu, giảm cân về BMI hợp lý là cải thiện. Thứ ba, cần đi khám chuyên khoa Tiêu hóa – Gan mật khi siêu âm độ 2 hoặc 3 kèm theo triệu chứng như đau bụng, gầy sút, mệt mỏi, vàng da, men gan cao, hoặc có bệnh nền. Thứ tư, người uống rượu trên 3–4 lần/tuần nên khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần dù mới độ 1.
Đặc biệt, PGS Hiếu nhấn mạnh: "Hiện không có thuốc bổ gan nào được khuyến cáo điều trị đặc hiệu cho gan nhiễm mỡ không do rượu theo hướng dẫn của AASLD (Mỹ) và EASL (châu Âu)". Điều trị nền tảng vẫn là giảm cân, vận động, kiểm soát mỡ máu và đường huyết. Ông cảnh báo: "Không có thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng thay đổi lối sống. Hầu hết thuốc khi vào cơ thể đều chuyển hóa qua gan, tác dụng phụ có thể gây hại cho chính gan".
Thay vì mua thuốc bổ gan tràn lan, hãy tập trung vào chế độ ăn lành mạnh, tập thể dục đều đặn và kiểm soát cân nặng. Đó là cách an toàn và hiệu quả nhất để lá gan luôn khỏe mạnh.
