Bức tranh thực tế: Khi AI chỉ làm được 90%
Nhìn lại những cú sốc phỏng vấn của cử nhân IT dù có bảng điểm đẹp, nhiều người tự hỏi: tại sao với sự hỗ trợ của GenAI, các kỹ sư trẻ vẫn chật vật chứng minh năng lực? Ông Nguyễn Văn Khánh – Chuyên gia quản lý Ứng dụng số Tổng công ty Dịch vụ số Viettel, người sáng lập các hệ thống AI thực chiến như VEMAI.VN và AI Agents Factory – chỉ ra một góc nhìn thực tế: nhiều nhân sự trẻ hiểu sai vai trò của AI. Công nghệ có thể lập trình, viết nhạc hay làm nghiên cứu nhanh, tạo cảm giác hoàn thành. Nhưng thực tế, AI mới đi được phần lớn đoạn đường, chưa phải toàn bộ.
"Giữa 'gần xong' và 'xong' là hai việc hoàn toàn khác nhau. AI chỉ hoàn thành khoảng 90% công việc. 10% còn lại mới quyết định giá trị của một kỹ sư IT thực thụ", ông Khánh nhận định. Theo ông, để khai thác tốt AI, mỗi nhân sự cần có tri thức cốt lõi. AI cung cấp thông tin, nhưng không thể có tri thức thực chiến và năng lực chịu trách nhiệm của con người. Nếu ứng viên không có kiến thức gốc để kiểm chứng và hiệu chỉnh, những đoạn code do AI tạo ra sẽ nhanh chóng trở thành "rác điện tử tri thức" – nhìn có vẻ logic nhưng thực tế không giải quyết được vấn đề. Khi nhà tuyển dụng đưa ra đề bài nâng cao, ứng viên thiếu tư duy gốc lập tức lộ diện.
Doanh nghiệp tái cấu trúc tuyển dụng dưới tác động của AI
Sự bùng nổ của AI không làm giảm nhu cầu nhân lực CNTT, mà đang tái cấu trúc cách doanh nghiệp tuyển dụng. Trước đây, doanh nghiệp cần nhiều nhân sự Junior để xử lý tác vụ lặp lại như viết code cơ bản, kiểm thử cú pháp. Hiện nay, AI tự động hóa những công việc này, khiến doanh nghiệp chuyển hướng đầu tư sang nhân sự có tư duy hệ thống, khả năng giải quyết vấn đề và biết khai thác công nghệ để tạo giá trị.
Dưới góc nhìn tuyển dụng, chị Ngọc Nga – Trưởng nhóm Nhân sự tại một tập đoàn công nghệ ở Hà Nội – chia sẻ: "Kiến thức đại học là nền tảng quan trọng, nhưng doanh nghiệp đánh giá cao hơn ở khả năng ứng dụng, tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Mỗi năm, doanh nghiệp vẫn có quỹ lương để tìm kiếm nhân sự tài năng và sẵn sàng trao cơ hội cho những người có tiềm năng phát triển". Những bài test tuyển dụng yêu cầu ứng viên phân tích định hướng, đánh giá chi phí hạ tầng hay đưa ra giải pháp không phải là cách doanh nghiệp làm khó. Đây là dấu hiệu thị trường chuyển dịch từ tìm kiếm người chỉ biết viết code sang “AI-First Professionals” – nhân sự biết sử dụng AI như trợ lý giải quyết bài toán kinh doanh thực tế.
Ba trụ cột tư duy để thoát “bẫy đào thải”
Thị trường đang tạo ra một “bức trần sự nghiệp” sớm với những kỹ sư IT chỉ có bằng cấp và khả năng thực thi thuần túy. Để duy trì lợi thế cạnh tranh, nhân sự trẻ cần chuyển từ tư duy “How” sang “What & Why” bằng cách phát triển ba năng lực cốt lõi:
- Kiến thức ngành sâu (Knowledge): Hiểu nghiệp vụ chuyên môn để định hướng AI, biến công nghệ thành giá trị kinh doanh.
- Năng lực đồng hành cùng AI (Co-working): Không chỉ biết dùng công cụ, mà còn đánh giá kết quả, kiểm soát rủi ro và tích hợp AI vào quy trình thực tế.
- Tư duy học tập suốt đời (Lifelong Learning): Liên tục cập nhật kiến thức, nâng cao khả năng tự học và thích ứng với tốc độ thay đổi của công nghệ.
Đây cũng là lý do tại các quốc gia phát triển công nghệ như Singapore hay Nhật Bản, làn sóng kỹ sư IT trẻ chủ động tìm kiếm các chương trình đào tạo sau đại học định hướng thực chiến (professional-based) ngày càng phổ biến. Tại Việt Nam, chương trình MSE AI của FSB được thiết kế theo định hướng này, tập trung phát triển tư duy kiến trúc hệ thống và năng lực giải quyết bài toán thực tế, thay vì dạy ngôn ngữ lập trình truyền thống mà AI đã hỗ trợ tốt.
AI không phải là “dấu chấm hết” của ngành công nghệ, mà đang tái định hình vai trò người làm IT. Thay vì lo lắng trước các tác vụ bị thay thế, các kỹ sư trẻ cần nâng cấp bản thân, chuyển từ tư duy “thực thi” sang “dẫn dắt hệ thống”. Hãy biến AI thành đòn bẩy để làm chủ công nghệ, phát triển sự nghiệp và tạo lợi thế trong kỷ nguyên mới. (Bích Đào)
