Gia tăng ca mắc viêm não mô cầu: Chuyên gia cảnh báo dấu hiệu nguy hiểm và cách phòng ngừa
Năm 2025, cả nước đã ghi nhận gần 100 ca mắc bệnh viêm não mô cầu, với ít nhất 3 trường hợp tử vong. Từ đầu năm đến nay, bệnh do não mô cầu liên tục có diễn biến phức tạp, xuất hiện nhiều ca mắc và biến chứng nặng tại các tỉnh, thành phố như Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng.
Các ca bệnh đáng chú ý và tình hình dịch tễ
Mới đây, tại Phú Quốc, An Giang, một bé gái 11 tuổi đã tử vong vào ngày 16/3, nghi ngờ do nhiễm não mô cầu. Trước đó, ngày 12/3, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Lâm Đồng thông tin về một học sinh 14 tuổi bị viêm màng não do não mô cầu, với 69 người tiếp xúc gần, bao gồm cả nhân viên y tế. Ngày 6/3, một phụ nữ 47 tuổi quê Vĩnh Long nhập viện trong tình trạng nguy kịch do nhiễm trùng huyết, với các triệu chứng như thở nhanh, huyết áp tụt, da nổi vết bầm tím và ban xuất huyết có dấu hiệu hoại tử.
Diễn tiến nhanh và nguy cơ tử vong cao
Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết bệnh do não mô cầu diễn tiến cực nhanh, có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ và để lại di chứng nặng nề. Bệnh được xếp vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm B của Bộ Y tế do khả năng lây lan nhanh và nguy cơ tử vong cao.
Vi khuẩn não mô cầu gây hai thể bệnh chính: viêm màng não (chiếm hơn 50% ca bệnh) và nhiễm trùng huyết tối cấp (chiếm 5-20%). Ngay cả khi được chẩn đoán sớm và chăm sóc tích cực, vẫn có 10-20% bệnh nhân tử vong, và tỷ lệ này lên đến 50% nếu không được điều trị. Khoảng 20% người sống sót phải chịu các di chứng nặng như đoạn chi, suy giảm thính lực, hoặc rối loạn thần kinh.
Dấu hiệu nhận biết và giai đoạn phát triển bệnh
Đáng lo ngại, dấu hiệu phát ban đặc trưng đôi khi không xuất hiện, khiến bệnh nhân bỏ lỡ "giai đoạn vàng" điều trị. Diễn tiến bệnh rất nhanh và khó nhận biết ở giai đoạn đầu:
- 4-12 giờ đầu: Triệu chứng giống cảm cúm như sốt, đau họng.
- 12-15 giờ: Xuất hiện ban xuất huyết, đau đầu, cứng gáy, buồn nôn.
- 15-24 giờ: Bệnh nhân có thể lú lẫn, co giật, hôn mê và tử vong.
Tử ban là dấu hiệu rõ nhất, có thể lan nhanh và không biến mất khi ấn bằng vật trong suốt, báo hiệu nguy cơ nhiễm độc nặng và tử vong trong 24 giờ.
Đối tượng nguy cơ và đường lây truyền
Bệnh lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi hít phải giọt bắn từ người bệnh hoặc người lành mang trùng. Trong cộng đồng, 10-20% dân số có thể là người lành mang trùng, và tỷ lệ này tăng lên 50% trong các đợt dịch.
Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bao gồm:
- Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, đặc biệt là nhóm 5-8 tháng tuổi.
- Thanh thiếu niên 15-24 tuổi tham gia hoạt động đông người.
- Người cao tuổi, người mắc bệnh nền, hoặc thường xuyên di chuyển nhiều nơi.
Chiến lược phòng ngừa hiệu quả
Tiêm chủng vaccine được xem là biện pháp phòng ngừa hiệu quả và bền vững nhất. Việt Nam hiện có đầy đủ vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu (A, B, C, Y, W-135), bao gồm các loại như Menquadfi, Nimenrix, Menactra, Bexsero, và VA-Mengoc-BC, phù hợp cho mọi lứa tuổi từ trẻ nhũ nhi đến người cao tuổi.
Bác sĩ Chính lưu ý không có miễn dịch chéo giữa các nhóm huyết thanh, do đó nên tiêm phối hợp vaccine nhóm B và nhóm A, C, Y, W để bảo vệ toàn diện. Bên cạnh đó, duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, và nâng cao sức đề kháng qua chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý là những biện pháp hỗ trợ quan trọng.
