Thời tiết oi bức, nóng ẩm kéo dài tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam những ngày qua khiến cơ thể dễ mất nước, mệt mỏi, làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Nhiệt độ phổ biến từ 33 đến 36 độ C, nhưng cảm giác thực tế ngoài trời cao hơn do độ ẩm lớn và bức xạ mạnh. Không khí ngột ngạt suốt cả ngày đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc chủ động chăm sóc sức khỏe và phòng ngừa cho người dân.
Nguy cơ đột quỵ khi "giải nhiệt" sai cách
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Diễm Hương, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), cho biết nhiều người có thói quen tắm nước lạnh ngay sau khi đi nắng về để giải nhiệt nhanh, nhưng điều này tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Khi cơ thể đang nóng, việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh khiến mạch máu co lại, làm tăng huyết áp và có thể dẫn đến các biến cố như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim, đặc biệt ở người có bệnh tim mạch. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột còn có thể gây sốc nhiệt, làm thân nhiệt hạ nhanh, dẫn đến các triệu chứng như rùng mình, chóng mặt, mệt mỏi, buồn nôn; trường hợp nặng có thể thở nông, nhịp tim chậm và suy yếu toàn thân.
Ngoài tắm nước lạnh, việc đứng ngay trước máy lạnh hoặc để quạt thổi trực tiếp vào người khi đang đổ mồ hôi cũng có thể gây "sốc lạnh", dẫn đến viêm họng, sổ mũi, đau đầu. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột còn khiến cơ co thắt mạnh, dễ gây chuột rút, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe. Các chuyên gia khuyến cáo, sau khi đi nắng về nên nghỉ ngơi khoảng 20-30 phút để cơ thể ổn định, mồ hôi khô dần rồi mới tắm. Trong thời gian này, cần bổ sung nước từ từ. Khi tắm, nên làm ướt tay chân trước để cơ thể thích nghi dần với nhiệt độ, tránh xả nước trực tiếp từ đầu xuống. Đồng thời, không nên để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào người đang nóng.
Cơ thể chịu áp lực lớn khi nắng nóng kéo dài
TS.BS Kiều Xuân Thy, điều hành Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3), cho biết trong điều kiện thời tiết nắng nóng, cơ thể phải liên tục điều chỉnh để giữ ổn định thân nhiệt. Hai cơ chế chính được kích hoạt là giãn mạch ngoại vi và tăng tiết mồ hôi. Khi nhiệt độ môi trường tăng, các mạch máu dưới da giãn ra để tăng thải nhiệt, trong khi mồ hôi giúp làm mát cơ thể thông qua quá trình bay hơi. Tuy nhiên, quá trình này cũng khiến cơ thể mất nước và điện giải một cách âm thầm. Khi lượng mồ hôi tiết ra nhiều mà không được bù đủ, thể tích tuần hoàn giảm, ảnh hưởng đến việc cung cấp máu cho não và các cơ quan quan trọng.
"Mất nước kéo dài còn làm máu cô đặc hơn, gây rối loạn điện giải và biến động huyết áp, tạo áp lực lớn lên hệ tim mạch", bác sĩ Thy phân tích. Đồng thời, bác sĩ Thy nhấn mạnh nguy cơ đặc biệt cao ở người có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch hay đái tháo đường. Theo bác sĩ Thy, những biểu hiện ban đầu của tình trạng mất nước thường không rõ ràng, dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể cảm thấy mệt nhanh, khát nước, đau đầu, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc giảm tập trung. Khi tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn, cơ thể bước vào giai đoạn kiệt sức do nhiệt với các dấu hiệu như vã mồ hôi nhiều, buồn nôn, chuột rút, choáng váng và tiểu ít.
Nguy hiểm nhất là sốc nhiệt, khi cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt. Lúc này, người bệnh có thể lơ mơ, lú lẫn, nói khó, co giật hoặc hôn mê. Đây là tình trạng cấp cứu, có nguy cơ gây tổn thương đa cơ quan nếu không được xử trí kịp thời. Bác sĩ Thy khuyến cáo, khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng hoặc bệnh lý do nhiệt, cần nhanh chóng đưa ra khỏi môi trường nóng, đến nơi thoáng mát, nới lỏng quần áo. Việc làm mát cơ thể nên thực hiện bằng khăn ướt, đặc biệt tại các vị trí như cổ, nách, bẹn. Nếu người bệnh còn tỉnh, có thể cho uống nước từng ngụm nhỏ. Ngược lại, những sai lầm như cho uống nước quá nhanh khi đang buồn nôn hoặc chậm trễ đưa đến cơ sở y tế có thể khiến tình trạng diễn tiến nặng hơn. Với các dấu hiệu như lơ mơ, co giật hoặc mất ý thức, cần cấp cứu ngay lập tức.
Chủ động phòng ngừa và chăm sóc sức khỏe
Để hạn chế nguy cơ, việc chăm sóc sức khỏe trong mùa nắng nóng cần được thực hiện chủ động. Người dân nên bổ sung nước đều đặn trong ngày, không đợi đến khi khát mới uống. Trong trường hợp ra nhiều mồ hôi, có thể cần bổ sung thêm điện giải để cân bằng cơ thể. Chế độ ăn nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, tăng cường rau xanh và trái cây nhằm cung cấp nước và vi chất. Đồng thời, cần hạn chế rượu bia và các chất kích thích vì có thể làm tình trạng mất nước trầm trọng hơn. Ngoài ra, nên hạn chế ra ngoài vào khung giờ nắng gắt. Nếu buộc phải ra ngoài, cần mặc quần áo rộng, thoáng, màu sáng và che chắn kỹ vùng đầu, cổ.
Đáng chú ý, ngay cả người trẻ, khỏe mạnh cũng có thể bị sốc nhiệt nếu làm việc hoặc vận động cường độ cao dưới nắng gắt trong thời gian dài. Trong bối cảnh nắng nóng cực đoan tiếp diễn, việc chủ động chăm sóc sức khỏe và thay đổi thói quen sinh hoạt là yếu tố then chốt giúp phòng tránh sốc nhiệt, kiệt sức cũng như bảo vệ tim mạch, thận và nhiều cơ quan quan trọng khác.
