Cảnh báo đột tử khi chạy bộ mùa hè: Chuyên gia chỉ ra nguyên nhân và cách phòng tránh
Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9 tại Bệnh viện Bạch Mai, mùa hè là thời điểm các hoạt động thể thao ngoài trời gia tăng mạnh mẽ, đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra các sự cố tim mạch nghiêm trọng. Nhiệt độ môi trường tăng cao có thể khiến cơ thể dễ dàng mất nước và rối loạn điện giải, từ đó làm tăng gánh nặng đáng kể lên hệ thống tim mạch, đặc biệt là trong các hoạt động vận động kéo dài như chạy bộ.
Nguy cơ ngừng tim đột ngột do gắng sức
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên gia từ Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam, giải thích rằng hiện tượng này trong y học được gọi là ngừng tim đột ngột do gắng sức (Sudden Cardiac Arrest – SCA). Đây là tình trạng tim ngừng bơm máu một cách gần như tức thì, hoàn toàn khác biệt với đột quỵ não. SCA thường xảy ra khi có sự kết hợp của ba yếu tố chính: bệnh lý tim mạch tiềm ẩn (thường không có triệu chứng rõ ràng), stress gắng sức quá mức, và các điều kiện bất lợi như mất nước, rối loạn điện giải hoặc thời tiết khắc nghiệt.
Khi các yếu tố này cùng hội tụ, tim có thể rơi vào tình trạng rối loạn nhịp nguy hiểm như rung thất và ngừng đập chỉ trong vài giây. Đáng chú ý, tình trạng này không chỉ xảy ra ở người lớn tuổi mà còn có thể gặp ở cả người trẻ, đặc biệt là những người dưới 35 tuổi khi tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao.
Những lầm tưởng nguy hiểm về thể lực và sức khỏe tim mạch
Bác sĩ Hoàng cảnh báo về một sai lầm phổ biến: nhiều người cho rằng việc có thể hình tốt hoặc tập gym thường xuyên đồng nghĩa với hệ tim mạch khỏe mạnh và có thể tham gia các cự ly chạy dài mà không cần chuẩn bị kỹ lưỡng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sức mạnh cơ bắp và sức bền tim mạch là hai hệ thống sinh lý hoàn toàn khác biệt.
Tập gym chủ yếu dựa vào cơ chế yếm khí, với các bài tập cường độ cao trong thời gian ngắn, trong khi chạy đường dài đòi hỏi hệ tim mạch hoạt động bền bỉ theo cơ chế hiếu khí trong thời gian dài. Việc chuyển đổi đột ngột giữa hai hình thức vận động này mà không có quá trình thích nghi có thể làm tăng nguy cơ quá tải tim một cách đáng kể.
Dấu hiệu cảnh báo và biện pháp xử lý kịp thời
Các chuyên gia y tế khuyến cáo người chạy bộ cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu bất thường trong quá trình vận động, bao gồm chóng mặt, đau ngực, khó thở, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, mệt lả, và thậm chí là lú lẫn. Đây có thể là những tín hiệu sớm cảnh báo về biến cố tim mạch sắp xảy ra.
Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần dừng vận động ngay lập tức và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế, tuyệt đối không được cố gắng tiếp tục chạy. Trong trường hợp ngừng tim, thời gian là yếu tố quyết định sự sống còn, vì não có thể bắt đầu bị tổn thương chỉ sau 4–6 phút nếu không được cung cấp máu đầy đủ.
Do đó, việc thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) càng sớm càng tốt có thể làm tăng đáng kể cơ hội sống sót. Đây cũng là lý do các chuyên gia khuyến nghị cần phổ biến rộng rãi kỹ năng sơ cứu cơ bản trong cộng đồng, đặc biệt là tại các sự kiện thể thao đông người.
Các biện pháp phòng ngừa khoa học để giảm thiểu nguy cơ
Để giảm thiểu nguy cơ đột tử khi chạy bộ, người tham gia cần thực hiện các biện pháp dự phòng một cách khoa học và bài bản:
- Khám sàng lọc trước khi tập luyện: Đặc biệt quan trọng với người trên 35 tuổi hoặc có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, hoặc các bệnh tim mạch khác.
- Đảm bảo ngủ đủ giấc và tránh chất kích thích: Cần ngủ đủ giấc, tránh sử dụng rượu bia và các chất kích thích trước khi tham gia chạy bộ.
- Điều chỉnh cường độ vận động phù hợp: Không nên chạy quá sức, nhất là trong điều kiện thời tiết nắng nóng khắc nghiệt của mùa hè.
- Bù nước và điện giải hợp lý: Uống khoảng 500 ml nước có điện giải trước khi chạy 2 giờ; trong khi chạy, bổ sung 150–250 ml mỗi 15–20 phút tùy theo điều kiện thời tiết. Một công thức nước điện giải đơn giản có thể áp dụng gồm nước lọc, một lượng nhỏ muối, nước cốt chanh hoặc cam và mật ong. Nguyên tắc quan trọng là bổ sung vừa đủ, tránh tình trạng chỉ uống nước lọc với số lượng lớn gây mất cân bằng điện giải.
