Trong bối cảnh dịch bệnh liên tục bùng phát, nâng cao năng lực tự chủ trong lĩnh vực y tế trở thành yêu cầu cấp thiết và bài toán khó đối với châu Phi. Dự án xây dựng cơ sở sản xuất vaccine tại Nam Phi thể hiện sự chuyển hướng đáng chú ý: từ nhập khẩu sang xây dựng hạ tầng, chuyển giao công nghệ để tăng cường sản xuất vaccine khu vực.
Cơ sở sản xuất vaccine tả đầu tiên tại châu Phi
Theo kế hoạch, khi đi vào hoạt động, dự án sẽ trở thành cơ sở đầu tiên sản xuất vaccine phòng bệnh tả dạng uống tại châu Phi. Sau đó, cơ sở này sẽ mở rộng sang sản xuất vaccine phòng bại liệt, viêm phổi và viêm màng não. Dự án giúp nâng công suất của Viện sinh học và vaccine Nam Phi (Biovac) lên tới 500 triệu liều/năm vào năm 2028.
Nỗ lực tự chủ vaccine trên khắp châu Phi
Dự án này tiếp nối hàng loạt nỗ lực tại các nước như Rwanda, Senegal, Ai Cập. Phó Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) Solomon Quaynor nhấn mạnh: “Mục tiêu không chỉ là mở rộng năng lực sản xuất vaccine, mà còn đáp ứng phát triển dài hạn, bảo đảm chủ quyền y tế và nâng cao năng lực ứng phó khẩn cấp về sức khỏe trong tương lai.”
Châu Phi chiếm hơn 18% dân số toàn cầu và thường xuyên là điểm nóng dịch bệnh. Tuy nhiên, chỉ khoảng 1% số vaccine sử dụng trên toàn châu lục được sản xuất nội địa. Các cơ sở sản xuất không phân bố đều, chủ yếu tập trung ở một số nước, khiến tự chủ nguồn cung vaccine luôn là vấn đề nan giải.
Bài học từ đại dịch Covid-19
Sự thiếu hụt vaccine bộc lộ rõ nét trong giai đoạn Covid-19, khi thế giới chứng kiến cuộc đua không cân sức giữa các nước giàu và nghèo. Các quốc gia phát triển, nơi đặt trụ sở của hầu hết tập đoàn dược lớn, nhanh chóng bảo đảm nguồn cung, thậm chí dư thừa, trong khi châu Phi chỉ tiếp cận nhỏ giọt. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng cảnh báo sự chậm trễ và thiếu hụt khiến châu Phi “bị bỏ lại phía sau”.
Thực tế này không chỉ phản ánh bất bình đẳng trong phân phối vaccine toàn cầu, mà còn phơi bày những lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống y tế châu Phi. Không thể loại trừ khả năng thế giới sẽ đối mặt với các đại dịch khác, nhất là khi thiên tai, xung đột, khủng hoảng nhân đạo diễn ra với tần suất và cường độ cao hơn.
Mục tiêu 60% nội địa hóa vaccine vào năm 2040
Để kịch bản cũ không lặp lại, Liên minh châu Phi (AU) đặt mục tiêu tự cung ứng 60% nhu cầu vaccine toàn châu lục vào năm 2040, chấm dứt phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung bên ngoài. Những năm qua, châu Phi đã đạt được những bước tiến nhất định, nhưng con đường phía trước còn nhiều chông gai.
Thách thức về nhân lực, thị trường và vốn
Giới phân tích cho rằng câu hỏi hiện nay không còn là liệu châu Phi có thể xây dựng nhà máy sản xuất vaccine hay không, mà là làm thế nào để duy trì hoạt động và nâng cao hiệu quả. Đội ngũ nhân lực chất lượng cao, thị trường tiêu thụ ổn định, nguồn vốn đầu tư dài hạn và công nghệ sản xuất là những bài toán khó cần sớm tìm lời giải để mở khóa tiềm năng tự chủ vaccine của châu Phi.
