Tối 24/5, ca sĩ Tuấn Hưng đăng tải video tự xét nghiệm chất kích thích tại nhà lên mạng xã hội, khẳng định hành động này nhằm chứng minh bản thân trước những tin đồn thất thiệt. Cùng thời điểm, ca sĩ Lệ Quyên bày tỏ bức xúc khi bị réo tên trong các bài đăng suy diễn liên quan đến ma túy. Nữ ca sĩ nhấn mạnh lối sống lành mạnh của mình và phủ nhận thông tin sai lệch. Trước đó, Duy Mạnh cũng từng công khai video tự test ma túy tại nhà và cho biết sẽ đến bệnh viện xét nghiệm máu để có kết quả chính xác hơn.
Test nhanh ma túy hoạt động ra sao?
Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Trúc Quỳnh, khoa Y, Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết hiện nay có nhiều phương pháp phát hiện chất cấm như xét nghiệm nước tiểu, máu, nước bọt, tóc hoặc mồ hôi. Mỗi phương pháp có ưu điểm, hạn chế và khoảng thời gian phát hiện riêng. Trong đó, test nhanh bằng nước tiểu được sử dụng phổ biến nhất nhờ chi phí thấp, thao tác đơn giản và cho kết quả nhanh chóng chỉ sau vài phút. Kỹ thuật này dựa trên phản ứng miễn dịch giữa kháng nguyên và kháng thể để phát hiện các chất chuyển hóa của ma túy còn tồn dư trong nước tiểu.
Theo bác sĩ Quỳnh, phương pháp này có thể phát hiện nhiều loại ma túy phổ biến như heroin, morphine, cần sa, methamphetamine, ketamine hay MDMA. Thời gian lưu vết của chất cấm trong nước tiểu thường kéo dài từ 2 đến 10 ngày, tùy thuộc vào loại chất và cơ địa mỗi người. Ngoài ra, xét nghiệm máu cũng được áp dụng trong các trường hợp cần xác định chính xác tại thời điểm kiểm tra, nhưng thời gian phát hiện ngắn hơn (vài giờ đến vài ngày) và chi phí cao hơn.
Vì sao test nhanh vẫn có thể sai lệch?
Dù phổ biến, test nhanh ma túy không đạt độ chính xác tuyệt đối. Bác sĩ Đoàn Trúc Quỳnh chỉ ra rằng kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi thời điểm lấy mẫu, lượng nước uống trước khi test, hoặc tốc độ chuyển hóa của cơ thể. Một số trường hợp dương tính giả đã được ghi nhận ở người dùng thuốc chứa codeine, dextromethorphan, diphenhydramine hoặc kháng sinh nhóm quinolon. Ngược lại, âm tính giả có thể xảy ra nếu mẫu nước tiểu bị pha loãng, lấy quá sớm hoặc quá muộn, hoặc bị can thiệp bằng hóa chất.
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định rằng nếu test nhanh cho kết quả dương tính, khả năng trên 90% là người đó đã sử dụng chất cấm. Dù vẫn tồn tại các trường hợp dương tính giả hiếm gặp do thuốc có cấu trúc tương tự, các trường hợp này có thể được xác minh bằng xét nghiệm chuyên sâu tại phòng xét nghiệm độc chất.
Điểm nghẽn trong công tác xét nghiệm ma túy
Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên cho biết Việt Nam hoàn toàn có năng lực thực hiện các xét nghiệm khẳng định bằng hệ thống hiện đại như sắc ký khí hoặc sắc ký lỏng tại các đơn vị như Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an hay Viện Pháp y Quốc gia. Các kỹ thuật này không chỉ xác định chính xác việc sử dụng ma túy mà còn phát hiện chất cấm ở nồng độ rất thấp, thậm chí truy vết tiền sử sử dụng trong nhiều tháng hoặc nhiều năm qua mẫu tóc và mô sinh học. Đây là những phương pháp có độ chính xác cao hơn nhiều so với test nhanh thông thường, đặc biệt trong các trường hợp giám định pháp y hoặc xác minh kết quả gây tranh cãi.
Tuy nhiên, theo bác sĩ Nguyên, công tác xét nghiệm ma túy tại Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là các phòng xét nghiệm chuyên sâu cần có “chất chuẩn ma túy” để đối chiếu kết quả. Trong bối cảnh các loại ma túy mới ngày càng đa dạng, các bộ test nhanh thông thường chỉ phát hiện được một số chất phổ biến, chưa đủ để nhận diện hàng trăm loại ma túy tổng hợp đang lưu hành. Do đó, vai trò của các phòng xét nghiệm độc chất chuyên sâu ngày càng quan trọng trong việc phát hiện và kiểm soát chất cấm.
