Dù sản lượng sầu riêng Việt Nam năm 2026 dự kiến đạt 1,8-2 triệu tấn, vượt qua Thái Lan, nhưng chất lượng sản phẩm vẫn là rào cản lớn khi xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), nhấn mạnh tại tọa đàm do Báo Chính phủ tổ chức rằng ngành nông nghiệp cần chuyển từ chạy theo sản lượng sang lấy chất lượng và an toàn thực phẩm làm trọng tâm.
Thực trạng sản xuất và chất lượng sầu riêng
Diện tích trồng sầu riêng của Việt Nam hiện đạt khoảng 170.000 ha, sản lượng năm nay có thể vượt Thái Lan. Tuy nhiên, chỉ 30-40% diện tích được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Ông Bình cho rằng việc mở rộng thị trường phụ thuộc vào tiến độ đàm phán để tăng số lượng mã số vùng trồng, và dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn nếu quá trình này được đẩy nhanh.
Bên cạnh đó, tập quán canh tác nhỏ lẻ, sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật kéo dài đã làm tích tụ độc tố trong đất, khiến chất lượng trái cây miền Tây Nam Bộ không đạt yêu cầu xuất khẩu. Ông Bình nhận định đây là vấn đề lớn mà người nông dân không thể tự xử lý, cần sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước và các nhà khoa học.
Điểm nghẽn về kiểm định và thông quan
Năng lực kiểm tra, kiểm định hàng hóa xuất khẩu đang là một trong những điểm nghẽn lớn. Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, nhiều lô trái cây xuất khẩu sang Trung Quốc bị chậm thông quan do khâu kiểm tra không đáp ứng kịp tiến độ, kéo theo hàng hóa lưu kho lớn, tăng chi phí. Ông Bình nhấn mạnh các cơ quan quản lý nhà nước như hải quan, kiểm dịch thực vật cần thay đổi, đầu tư thêm và lên phương án làm việc với phía Trung Quốc để cấp phép cho các cơ sở kiểm định của Việt Nam.
Ông Âu Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục Hải quan, cho biết Hải quan Việt Nam đang xây dựng cơ chế trao đổi dữ liệu điện tử với Hải quan Trung Quốc về tờ khai hải quan, chứng từ kiểm dịch. Hai bên cũng đàm phán kết nối qua Cổng thông tin một cửa quốc gia và xây dựng mô hình cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh. Tuy nhiên, để các mô hình này hiệu quả, cần sự kết nối đồng bộ dữ liệu giữa các bộ, ngành.
Tiêu chuẩn quốc tế và sự công nhận
Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn tương thích quốc tế là điều kiện quan trọng để các nước công nhận kết quả kiểm tra của Việt Nam. Ông Tuấn dẫn ví dụ: sầu riêng Thái Lan xuất khẩu sang Trung Quốc có tỷ lệ kiểm tra rất thấp, trong khi sầu riêng Việt Nam bị kiểm tra tần suất cao, gần như lô hàng nào cũng phải xét nghiệm cadimi và kim loại nặng. Điều này kéo dài thời gian thông quan và giảm sức cạnh tranh.
Để giải quyết, ông Bình đề xuất tập trung nguồn lực vào các ngành hàng có lợi thế cạnh tranh như gạo, cà phê, trái cây và thủy sản, thay vì đầu tư dàn trải. Đồng thời, cần tổ chức lại sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và cải thiện chất lượng sản phẩm.
