Bệnh Thận Mạn: Gánh Nặng Y Tế Toàn Cầu Và Thách Thức Tại Việt Nam
Tại hội thảo "Tăng cường phòng chống và quản lý bệnh thận mạn tại Việt Nam" do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Đánh giá Kinh tế Y tế (HERAC) tổ chức, GS.TS Võ Tam, Phó Chủ tịch Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam, nhấn mạnh rằng bệnh thận mạn là một vấn đề sức khỏe phổ biến trên toàn thế giới, trong đó châu Á và Việt Nam không phải là ngoại lệ. Tỉ suất mắc mới và tử vong liên quan đến căn bệnh này đang ở mức cao, đặt ra những thách thức nghiêm trọng cho hệ thống y tế.
Thực Trạng Đáng Báo Động Trên Toàn Cầu Và Tại Việt Nam
Các chuyên gia y tế cho biết, bệnh thận mạn hiện đang ảnh hưởng đến hơn 840 triệu người trên toàn thế giới, tạo ra gánh nặng ngày càng gia tăng đối với các quốc gia, đặc biệt là những nước có nguồn lực hạn chế. Nếu không có hành động hiệu quả, bệnh thận mạn được dự báo sẽ trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ năm toàn cầu vào năm 2050.
Tại Việt Nam, ước tính có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn, chiếm khoảng 10,1% dân số hoặc 12,8% dân số trưởng thành. Tử vong do bệnh thận mạn hiện đứng thứ 8 trong số 10 nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại nước ta. Bệnh gây gánh nặng kinh tế rất lớn, đặc biệt ở giai đoạn cuối cần lọc máu chu kỳ, với chi phí điều trị trung bình từ 9,6 đến 22,5 triệu đồng mỗi tháng. Phần chi phí phải tự chi trả có thể chiếm tới 80% thu nhập của các hộ gia đình cận nghèo.
Xu Hướng Trẻ Hóa Và Những Hệ Lụy Xã Hội
Một vấn đề đáng lo ngại là xu hướng suy thận đang xảy ra ở độ tuổi trẻ hơn, đặc biệt ở nam giới làm việc văn phòng, bao gồm cả những người dưới 30 tuổi bị suy thận giai đoạn 4 và giai đoạn 5 - giai đoạn cuối. Trong 5 năm qua, tỷ lệ bệnh nhân trẻ bị suy thận giai đoạn cuối cần chạy thận đã tăng từ 5% đến 10%, gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế, gia đình và toàn xã hội.
Giải Pháp Phòng Bệnh Từ Chế Độ Ăn Uống Hàng Ngày
Theo Tổ chức Quốc gia về Thận của Mỹ (National Kidney Foundation), người có thận yếu cần đặc biệt chú ý đến lượng protein nạp vào cơ thể. Mặc dù protein là chất cần thiết, nhưng việc ăn quá nhiều có thể khiến thận phải làm việc quá tải. Do đó, nên ưu tiên nguồn protein chất lượng cao với lượng vừa phải như cá, trứng hoặc thịt nạc.
Bên cạnh đó, kiểm soát lượng muối là yếu tố quan trọng trong việc quản lý bệnh thận mạn. Ăn nhiều natri có thể làm tăng huyết áp và đẩy nhanh tiến triển của suy thận. Các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, thức ăn nhanh và giảm lượng muối trong nấu nướng hàng ngày.
Theo Mayo Clinic, người bệnh cũng cần lưu ý đến kali và phốt pho - hai khoáng chất có thể tích tụ trong cơ thể khi thận hoạt động kém. Nên thận trọng với các thực phẩm giàu kali như chuối, khoai tây, và hạn chế các nguồn phốt pho như nước ngọt có ga, nội tạng động vật hay thực phẩm chế biến sẵn.
Cá Thể Hóa Chế Độ Ăn Và Lời Khuyên Từ Chuyên Gia
Chuyên gia về thận T. Alp Ikizler từ Đại học Vanderbilt (Mỹ) cho biết, chế độ ăn cho người bệnh thận không có công thức chung cho tất cả, mà cần được cá thể hóa tùy theo mức độ bệnh. Tuy nhiên, nguyên tắc chung là giảm gánh nặng chuyển hóa và kiểm soát các chất khoáng mà thận khó đào thải.
Ngoài ra, việc uống đủ nước cũng rất quan trọng nhưng cần phù hợp với tình trạng bệnh. Với một số người suy thận nặng, uống quá nhiều nước có thể gây ứ dịch, trong khi uống quá ít lại làm tăng nguy cơ tích tụ độc tố. Do đó, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định lượng nước phù hợp.
Để bảo vệ chức năng thận, cần tăng cường rau xanh và trái cây ít kali, hạn chế đồ chiên rán, rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý. Đồng thời, việc theo dõi định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị là yếu tố then chốt trong quản lý bệnh thận mạn.
